Le Mastino del Baskerville                                           

Per  Arthur Conan    Doyle  -  Traduction in Interlingua per Francesco Galizia

Le Mastino del Baskerville (The Hound of the Baskervilles) es un romance per sir  Arthur Conan Doyle con protagonista le investigator Sherlock Holmes. Illo veniva in origine publicate a episodios sur le revista The Strand Magazine ab le augusto 1901 al april 1902.  Doyle cedeva al requestas del lectores e del editor, e con iste romance ille resuscitava le su personage litterari, le detective qui habeva "occise" in le novella Le ultime aventura, publicate sur le Strand in le decembre 1893.             
Sir Arthur Conan Doyle, nasceva in Scotia a Edimburgh in le 1859. Al su exordio como scriptor ille  scribeva romances historic, ma obteneva successo con le aventuras de Sherlock Holmes. Se tracta de novellas de genere policiari in cuje, a transverso le oculos de un su amico - le doctor Watson - veni exaltate le capacitate intuitive del investigator anglese. Doyle moriva in le 1930.

Resumpto del historia:

In le landa del Dartmoor, in le contato de Devon, il ha un edificio clamate Baskerville Hall. Iste es, ab antique tempore, le residentia del dynastia del  Baskerville, sur le qual il ha un estranie malediction ligate a un antique legenda. Se narra, de facto que le legenda ha origine  per le comportamento criminal de sir Hugo Baskerville, qui duo seculos antea, non potente cortesar un puera fugite ab le su dominio, decideva de sequer la, ma ille finiva mysteriosemente devorate ab un can infernal, durante que le puera veniva retrovate morite de espavento; e que, ab alora,  le can demoniac persequeva le su descendentes masculos, causante a illes un morte violente. Sir Charles, un del ultime descendentes de sir Hugo, viveva sol a Baskerville Hall e, in le ultime tempore, era terrorisate per le antique legenda. Un nocte, durante que ille attendeva alcuno sur le porta del su proprietate, sir Charles remaneva per multe tempore ad attender, usque a quando qualcosa lo faceva currer, rogante desperatemente adjuta, usque al puncto in cuje cadeva morite, in le corte del su villa, apparentemente occise ab un grande espavento, con le visage disfigurate ab un mysteriose terror. A poc distantia del cadavere il era le signos del pedes de un can gigantesc.  Le su medico personal e amico, James Mortimer, es convincite que le responsabile del morte de sir Charles sia un horribile creatura, que circulava in le landa sub forma de un gigantesc mastino.  Le doctor Mortimer, essente le executor testamentari, haberea le carga de conducer a Baskerville Hall, le herede sir Henry ultime baronetto e membro vivente del familia Baskerville, arrivate in Anglaterra per prender possession del proprietate del oncle apena decedite. Per resolver le mysterio e proteger le juvene sir Henry,   le doctor Mortimer, qui crede que le legenda del mastino sia fundate, decide de  vader a London ab le investigator Sherlock Holmes, qui sapite le historia, refusa le idea de un malediction e, attrahite per le question particularmente intrigante, accepta de occupar se del caso e roga al su amico doctor Watson de accompaniar le doctor Mortimer e sir Henry a Dartmoor, per explicar le investigation.  Ma a sir Henry Baskerville, durante le su permanentia a London, occurreva duo cosas estranie, le esseva robate duo bottas inpar, un nove retrovate subito, e un utilisate. Successivemente recipe un littera de menacias, scripte con parolas retaliate ab un articulo del jornal Times, con le advertimento de remaner lontan ab Dartmoor. Le mesme die Watson e Holmes discoperi qui Mortimer e sir Henry son sequite, ma a causa de un imprudentia de Holmes, tamen, illes non resulta a discoperir le identitate del homine qui seque le herede. Durante le su permanentia a Baskerville Hall, Watson  initia a indagar sur le personas qui vive circum  le zona, scribente regularmente a London. Le doctor discoperi que plus de un inter le personas vicin a sir Henry cela un obscur secreto et es constringite ad admitter a se ipse, que al crepusculo on senti del ululation terrificante. Le idea que un monstro pote infestar le landa de ericas, deveni inde multo plus credibile. Un del prime personas qui Watson incontra in le landa son le naturalista Stapleton e le soror Beryl. Le homine on demonstra subito multo cordial e illustra al doctor le particularitate del landa. Un de iste es le palude de Grimpen, un grande marisco de sablos mobile que solmente ille, a transverso complicate passages, pote  transversar sin cader in le fango e necar. Durante que le duo homines parla, supra le palude de Grimpen, se altia un ululation dishuman lamentose. Secundo le paisanos del zona se tratca del crito del mastino que clama le su preda, ma Stapleton pensa plus tosto que se tracta de succussas del lapsos del terreno del marisco. Durante que le homine va a transverso le palude a persequer un papilion, superveni le soror Beryl, qui appare multo turbate, dice a Watson de vader via ab le landa, proque on tracta de un loco periculose pro ille. Ma post, illa comprende le equivoco, id es qui le persona que ha de fronte non es le herede de sir Charles, illa on excusa de isto, e preca Watson de oblidar le su parolas. In le landa circula anque un recluso evadite del prision vicin. Se tracta de un assassino a cuje le policia sta dante le chassa ab tempore. Intertanto Watson discoperi que in le landa il ha anque un altere persona,  in un cabana abandonate. Un vespere decide de vader a vider in le cabana e, post alicun momentos de tension, discoperi que, se tracta de Holmes. Le investigator qui era in le landa per observar,  non vidite, le personas qui habita in le zona. Assi Holmes discoperi qui le recluso es Selden, le fratre del uxor de Barrymore, le majordomo de Baskerville Hall, qui lassa tote le vesperes del cibo e del vestimentos apud le cancello del casa.  Un nocte Watson e Holmes les senti del critos e le latratos de un can. Quando illes vade sur le posto, les discoperi le cadavere de un homine, qui porta le mesme vestimento de sir Henry, ma ille es Selden, le assassino evadite.  Illac vicin,  illes trova anque le vestigios de un can gigantesc. Durante que illes transporta le cadavere de Selden, in direction de Baskerville Hall, les incontra le naturalista Stapleton. Un vespere sir Henry, Sherlock Holmes e Watson, son a tabula, durante le cena, Holmes observante le portraites del familia, vide qui Selden es multo similante al progenitor Hugo Baskerville. Depost alicun inquestas le investigator discoperi le ver natura del can de Baskerville, e le identitate del assassino de sir Charles, ille es Jack Stapleton  filio de Rodiger Baskerville, e qui Beryl es, in realitate, le su uxor. Holmes decide assi de tender un trappa al homine, qui considera  le assassino. Communica a sir Henry que le die postea illes esserea vadite a London, sapente le invitate a cena in casa del familia Stapleton. Le nocte, in vice, les se celava fora del casa del naturalista a expectar sir Henry. Quando le herede superveni ille curreva,  proque il era persequite ab un can enorme que sembla emitter flammas ab le oculos. Le bestia esseva occise ab Holmes con tiros de pistola, e assi discoperi que era aspergite ab un mixtura de phosphoro, que le confereva un aspecto demoniac. Vadeva de cursa a casa de Stapleton, ma le homine non es plus illac. Illes trova,  ligate in mansarda, le uxor Beryl,  iste dice  a lor qui le marito on esserea probabilemente refusate al centro del palude de Grimpen, ubi habeva preparate un refugio pro se ipse, e  ubi ille normalmente teneva le mastino. Le mateno postea, Holmes non resulta a capturar le culpabile, tamen, Holmes e Watson pensava que le assassino, considerate le nocte de nebula, non resultava a orientar se e debeva esser cadite in le marisco de Grimpen, ubi trovava multo verisimilemente le morte.

Personages:

Sherlock Holmes: Eccentric e, a vices,  insupportabile, physicamente il ha un figura atletic. Ille adora ostentar le su habilitate, sovente a damnos del proximo, ostentante grande capacitate logic e incredibile acutessa. Como un bon anglese, volitemente stereotypate, Holmes bibe the a omne hora. Fuma le pipa e non es matinero, ma se demonstra anque brillante homine de action.
Le Doctor Watson: Es le voce narrante del romance. Admira profundemente le investigator su amico e, cerca de imitar le su methodos de investigation. Omne tanto lassa transparer un certe frustration per non resultar a equalar Holmes, ma exprime in modo clar le su amicitia.
Le Doctor James Mortimer: Executor testamentari del defuncte sir Charles, va ab Sherlock Holmes pro peter  consilio. Es ille qui confida al investigator le legenda del can infernal e le su suspicion sur le causa del morte del amico sir Charles. Es sempre ille a conducer le herede sir Henry Baskerville al su proprietate in le landa.
Sir Henry Baskerville: Impetuose e a vices irascibile, es le cliente de Sherlock Homes,  qui ha le carga de proteger le ab ille qui vole espaventar o occider con le legenda del mastino.
Jack Stapleton: Naturalista extravagante, vive con le soror Beryl in un casa in le landa. In realitate ille es le ultime lontan descendente del dynastia del Baskerville e Beryl non es le  soror, ma le uxor. Al centro de un marisco del palude de Grimpen, ha elevate un can gigantesc, que habeva utilisate pro facer morir de pavor sir Charles. Le ultime nocte del historia Stapleton lancea le can mastin contra sir Henry, ma audite le tiros de pistola de Holmes, era escappate. In le tentativa de attinger le palude, in le nocte nebulose, glissava in le marisco e necava.
Beryl Stapleton:  Uxor del assassino, se inamora de Henry Baskerville. Le ultime nocte veni ligate in mansarda ab le marito. Liberate ab Holmes, adjuta le investigator a retrovar le marito. Secundo Holmes es un inter le victimas del assassino: “Son le mi mente e le mi anima qui ha torturate e ruinate. Io haberea potite supportar toto, le maltractamentos, le solitude, un vita de fraudes, toto, usque a quando haberea potite attacar me al sperantia de haber ancora le su amor, ma ora io sape que anque in isto io es fraudate e ille se era servite de me.”
Barrymore: Es le majordomo de Baskerville Hall. Le uxor es le soror de Selden le evadite celate in le landa. Le nocte, lassava vestimentos e cibo al fratre del uxor.
Le loco:

Le Landa: Es un loco lugubre, obscur e diabolic que rota circum a duo fulcros: Baskerville Hall e le palude de Grimpen. Baskerville Hall es le puncto de referentia per sir Henry e Watson, Grimpen es illo que se poterea definir le centro del inferno. Illac Stapleton teneva claudite le mastino del qual se audiva le lamentos e sempre illac le assassino tenta de refugiar se un vice discoperte.

Transposition cinematographic e televisive inter le qual:

The Hound of the Baskervilles - film del 1932 directe per Gareth Gundrey, in le rolo de Sherlock Holmes: Robert Rendel.
Der Hund von Baskerville - film del 2937 directe per Carl Lamac, in le rolo de Sherlock Holmes: Bruno Guttner.
Le Mastino del Baskerville (The Hound of the Baskervilles) - film del 1939 directe per Sidney Lanfield, in le  rolo de Sherlock Holmes: Basil Rathbone.
Le furia del Baskerville (The Hound of the Baskervilles) - film del 1959 directe per Terence Fisher, in le rolo de Sherlock Holmes: Peter Cushing, con le voce de Nando Gazzolo.
Le ultime del Baskerville - film per le television italian del 1968 directe per Guglielmo Morandi, in le rolo de Sherlock Holmes: Nando Gazzolo.
The Hound of the Baskervilles - film per le television anglese del  1972 directe per Barry Crane, in le rolo de Sherlock Holmes: Stewart Granger.
Le mastino del Baskerville (The Hound of the Baskervilles) - film per le television del 1983 per Douglas Hickox, in le rolo de Sherlock Holmes: Ian Richardson.
Le mastino del Baskerville (The Hound of the Baskervilles) - film per le television del 1988 directe per Brian Mills. In le rolo de Sherlock Holmes: Jeremy Brett.

Le nomine del rosa
Per Umberto Eco   –   Traduction in Interlingua per Francesco Galizia

Le nomine del rosa, es un romance scripte per le semeiologo italian Umberto Eco (Alessandria, 5 januario 1932 - Milano, 19 februario 2016)  et esseva edite per le prime vice in le 1980.  Depost  haber publicate numerose essayos,  le semeiologo decideva de scriber le su prime romance, in le genere policiari historic. Totevia le romance pote esser considerate un cruciamento de generes, a medietate inter le historic e le narrative. Le historia, initia sur le fin del anno 1327, e  se presenta con un expediente litterari classic, illo del manuscripto retrovate, opera, in iste caso, de un monacho de nomine Adson de Melk, qui, devenite anciano, decide de narrar le factos vivite quando era novicio, multe decennios retro, in compania del proprie maestro Guilhelmo de Baskerville. Le narration se explica al interno de un monasterio benedectin del Italia Septentrional, et es dividite in septe jornatas, scandite ab le rhythmos del vita monastic. Le romance ha obtenite un vaste successo de critica e de publico, vendente ultra 50 milliones de copias in trenta annos, et essente traducite in ultra 40  linguas. Ab le romance es stato trahite in le 1986,  le film homonyme per le direction de Jean-Jacques Annaud, con le actor scotese Sean Connery in le rolo de Guilhelmo e Christian Slater in le rolo de Adson. Le titulo provisori del libro, durante le scriptura, era  Le abbatia del delicto. Successivemente Eco valutava anque le titulo Adson de Melk,  in fin on decideva per Le nomine del rosa, proque per totes “era le plus belle”. Le titulo in ultra, face referentia in modo implicite ad alcunos del  themas central del opera: le phrase "Stat rosa pristina nomine, nomina nuda tenemus", recorda que de tote le cosas al fin non resta que un pur nomine, un signo, un recordo. Assi  es per le bibliotheca e le su libros destruite per le foco, a exemplo, e per toto un mundo, illo cognoscite per Adson, que es destinate a  disparer in le tempore.

Resumpto del Historia:
«Le 16 augusto 1968  me era mettite inter le manos un libro debite al penna de tal abbate Vallet, Le manuscript de Dom Adson de Melk, traduit en francais d'après l'édition de Dom J.Mabillon (Aux Presses de l'Abbaye de la Source, Paris, 1842)». Umberto Eco, Incipit de  Le nomine del rosa, 1980)  In le prologo, le autor narra de haber legite durante un sojorno al estraniero, le manuscripto de un monacho benedectin reguardante un mysteriose historia que se explicava in le etate medieval in un abbatia del Italia septentrional. Interessate al lectura, ille initia, a ille puncto a traducer lo sur alcun quadernos de notas ante de interrumper le reportos con le persona qui le habeva date inter le su manos le manuscripto. Depost haber reconstruite le recerca bibliographic, que lo portava ad haber alicun confirmation, ultra al parte mancante del texto, le autor initia inde a narrar le historia. Il es le fin de novembre del 1327,  Guilhelmo de Baskerville, un fratre franciscan anglese, e Adson de Melk, sue discipulo, les vade in un remote monasterio benedectin del regula de Cluny, sur le montes del Italia septentrional. Iste monasterio sera sede de un delicate reunion que videra como protagonistas le duo fratres, sustenitores del theses pauperistic e alliate del imperator Ludovico e le delegates del curia papal, stabilite a ille tempore ad Avignon in Francia.  Le duo religiose (Guilhelmo es franciscan e inquisitor "repentite", le su discipulo Adson es un novicio benedectin) les vade in iste loco proque Guilhelmo, esseva  incargate per le imperator de participar al congresso como sustenitor del theses pauperistic. Al mesme tempore le abbate Abbone de Fossanova (jam timorose que le arrivata del delegation papal pote reconsiderar le proprie jurisdiction sur le abbatia), es preoccupate que le inexplicabile morte del juvene confratre Adelmo de Otranto, durante un tempesta de nive, pote facer saltar le labores del congresso e facer recader le culpa de isto sur de ille, pro iste confide in le capacitate inquisitori de Guilhelmo, pro facer luce sur le tragic homicidio, a cuje le monachos, les attribue mysteriose causas supernatural. In le monasterio il ha de facto numerose credentias circa le venita del Antichristo.  Nonobstante le quasi total libertate de movimento concedite al ex inquisitor, alteres morte con violentia il ha in modo subsequente: celle de Venantio de Salvemec, juvene monacho traductor ex greco e amico de Adelmo, e ille de Berengario de Arundel, adjuvante bibliothecario al cuje immoral offertas habeva cedite le juvene Adelmo. Anque altere monachos ancora, trovara le morte in le abbatia, durante que le delegates del papa les disputa con le franciscanos delegates del  imperator, sur le thema del povressa del Ecclesia. Guilhelmo discoperi que le homicidios son connecte a un manuscripto grec custodiate jelosemente in le bibliotheca,  honor del monasterio,  construite como un labyrintho a cuje il ha accesso sol  le bibliothecario Malachia e le su adjuvante. In le monasterio son presente anque duo ex appertinentes al secta apostolic de Fratre Dolcino:  le cellario Remigio de Varagine e le su amico Salvatore, qui parla un estranie lingua mixte de latino e vulgar. Remigio intertene un commercio illegal con un povre puera del loco, qui in cambio de favor sexual recipe cibo per Remigio. Anque le juvene Adson face le cognoscentia del puera e discoperi assì le placer del carne. Le situation es complicate per le arrivata del delegation papal guidate per le Cardinal Bertrando del Poggetto e del  inquisitor del Ordine domenican Bernardo Gui, qui trovara durante le nocte le puera insimul a Salvatore e prende occasion del presentia de un gallo nigre, que le puera affamate haberea volite mangiar, pro accusar les de esser  adherentes a ritos satanic e responsabiles del mysteriose mortes. Depost haber facite torturar le povre Salvatore, qui confessa le su passato in le secta apostolic, Bernardo Gui processa e condamna fratre Remigio, Salvatore e le puera, declarante les culpabiles del mortes evenite in le monasterio. In un athmosphera inquietante, alternante longe dissertationes historico-philosophic, rationamentos investigative e scenas de action, Guilhelmo e Adson se avicina al veritate, penetrante in le labyrintho del bibliotheca e discoperente le loco ubi es  custodiate le manuscripto fatal (le ultime copia remanite del secunde libro del Poetica per Aristoteles), que tracta del comedia e del riso.  Al fin, le venerabile Jorge de Burgos, post le morte del bibliothecario Malachia, tenta de occider Guilhelmo offerente a ille le manuscripto con le paginas invenenate. Ma Guilhelmo tocca  le paginas con le manos protecte ab un guanto, e alora le vetule monacho cec, in un exccesso de fanatic fervor, divora le paginas invenenate del texto in modo que, plus necuno potera leger los. Durante que Guilhelmo e Adson les tenta de firmar lo, Jorge provoca un incendio que non se pote domar e que destruera in le foco le integre abbatia. Adson e le su maestro les partira al fin ab celle ruinas, a cuje le juvene novicio tornara depost multe annos, trovante le solitude plus total, in le loco que esseva theatro de homicidios, intrigas, venenos e discopertas.

Personages principal:
Guilhelmo de Baskerville, fratre franciscan, ex  inquisitor, va al monasterio del historia, detra le requesta del imperator, in qualitate de mediator inter le Papa, le Imperio e le Ordine franciscan in un incontro que se tenera in le abbatia. Guilhelmo recorda in maniera evidente le philosopho franciscan anglese Guilhelmo de Ockam, maestro del methodo deductive; in ultra, in le citationes le autor inventa un fictive descendentia discepular de Guilhelmo ab Roger Bacon, anque ille philosopho anglese  tardo-medieval. In ultra per le su aspecto physic e acumine deductive es simile al note personage litterari Sherlock Holmes, per Arthur Conan Doyle, similantia reinfortiate per le mesme origine de Guilhelmo, que recorda un del romance plus famose del detective anglese: Le mastino de Baskerville.
Adson de Melk, novicio benedectin discipulo de Guilhelmo, es le voce narrante del historia. Como le maestro recorda Sherlock Holmes, assi Adson recorda in le nomine e in le rango le su assistente Doctor Watson.  Ambes in ultra son narratores del factos a lor evenite.     Altere personages: le puera, Jorge de Burgos, Abbone de Fossanova, Bernardo Gui, Malachia de Hildesheim, Remigio de Varagine, Salvatore, Venantio de Salvemec, Severino de Sancte Emmerano, Berengario de Arundel, Alinardo de Grottaferrata, Bencio de Uppsala

Fontes de inspiration:
Al epocha del conception del opera,  le romance historic de ambiente medieval era discoperte de novo ab poco tempore in Italia ab Italo Alighiero Chiusano, con le su romance Le Ordalia.  Le diverse similaritate: ambiente temporal, genere intendite como romance de formation, e selection del personages principal, un novicio e le su maestro, un sage monacho plus ancian,  face considerar Le Ordalia un del principal fontes de inspiration de  Le nomine del rosa.  Per le nomines,  le descriptiones del personages e per le stylo del  narration, resulta in vice evidente le homage qui Eco face ad Arthur Conan Doyle e al su personage de major successo: Sherlock Holmes. Le personage de Guilhelmo, defacto, sembla esser, per description physic e per methodo de indagine, le figura de Holmes: le su capacitate deductive,  e le su desiderio de cognoscentia los sembla reprender e, a tractos, exaltar le aspectos melior del detective britannic.  In ultra ille proveni ab le (imaginari) contato de Baskerville, que reprende le nomine del melior romance de Doyle, Le mastino de Baskerville. Parallelamente le juvene Adson reprende alicun aspectos del figura del fidel doctor Watson holmesian, ille como Watson es le narrator del historia.  Le nomine del  duo personages (Watson e Adson) los presenta in ultra un assonantia phonetic. Evidente son anque le referentias a Brother Cadfael, monacho detective medieval protagonista de romances del scriptrice anglese Ellis Peters (1913-1995), qui il ha como adjuvantes duo novicios. Le repartition del texto in base al horas del jorno veni prestate ab le celebre romance Ulyxe per James Joyce. Per le ambiente del  su romance, Eco se es inspirate al Sacra de Sancte Michael, abbatia benedectin del Pedemonte.  Per le scriptorium del Abbatia, Eco se es inspirate al Abbatia de San Colombano a Bobbio. In ultra anque le bibliotheca del  Abbatia de San Gallo in Suissa, es inter le fontes que son servite al autor  pro  imaginar le monasterio del romance. Al initio del romance, ante del manuscripto, il ha le planta de un abbatia. Al fin del tertie Jorno es presente un citation del V canto del Inferno de Dante,  obra que es citate un par de vices. In ultra, Adson narra un su evanescimento con le parolas "Cadeva como un corpore morte cade"  que son un clar citation del Comedia. Guilhelmo in vice parla de Malachia como de un "Vaso de ceramo inter duo vasos de ferro" que recorda Manzoni. In un sonio de Adson, son citate duo phrases famose, que hodie son considerate inter le prime documentos del vulgar italian: "Traete, filii de puta!", ab un inscription in le Basilica de Sancte Clemens in Roma, e "Sao ko kelle terre per kelle fini ke ki kontene..." ab le Placiti cassineses. Le scena in cuje Adson copula con le puera es un collage de pecias del Cantico del canticos.  In iste modo Eco ha cercate de transmitter como un monacho experimentarea le sexo a transverso le su "sensibilitate cultural".                              Le fiction del manuscripto retrovate, utilisate ab Umberto Eco, es un expediente narrative jàm usate ab altere autores: per exemplo Alessandro Manzoni in le Le Promisse  sposos, Walter Scott in Ivanohe (un manuscripto anglonormanne), Jan Potocki in le Manuscripto trovate a Saragossa,  Nathaniel Hawthorne in le Littera scarlato, Miguel de Cervantes in le Don Quixote (le manuscripto in aljamiado de Cide Hamete Benengeli), Mattheo Maria Baiardo in le Orlando inamorate,  Ludovico Ariosto in le Orlando furiose, Giacomo Leopardi in le preambulo al Fragmento apocripho de Straton ab Lampsaco in le Operettas moral.  Eco utilisa de novo isto expediente in le romance Le cemeterio de Praga.

Le Defuncte Mattia Pascal

Per Luigi Pirandello       -        Traduction in Interlingua per Francesco Galizia
Luigi Pirandello (Agrigento, 28 junio 1867 – Roma, 10 decembre 1936) esseva un dramaturgo, scriptor e poeta italian, ille recipeva in le 1934 le premio Nobel in litteratura. Per le su production, le themas e le innovation del obras theatral es considerate inter le majores dramaturgos del XX seculo. Inter le su labores son famose diverse novellas e contos breve (in dialecto sicilian e in italian) e circa quaranta dramas, le ultime del quales incomplete. Le defuncte Mattia Pascal (It. il fù Mattia Pascal), edite le prime vice in le 1904, es le su optime romance e anque le prime opera ubi le su senso de dualismo es clarmente exprimite. Mattia Pascal, morite duo vices, es le personage principal, circum a ille se crea un ambiente, se forma un atmosphera, con le vividitate del narration, e con le attente analyses de tote le societate parve burgese; le romance es considerate como un del operas fundamental del litteratura italian. Illo porta le lectores in modo jocose al mundo complexe e tragic, per le su vita conjugal, de Pirandello. Le romance esseva traducite anque in Interlingua in le 1993, per Pian Boalt, optime autor e traductor, del Societate Svedese pro Interlingua.  
Personages:
Mattia Pascal (Adriano Meis): Protagonista
Alteres personages: Roberto Pascal, amita Scolastica, Batta Malagna, Romilda Pescatore, Marianna Dondi (vidua Pescatore), Oliva, Gerolamo Pomino, Anselmo Paleari, Adriana Paleari, le senioretta Caporale, Pinzone, Terenzio Papiano, Scipione Papiano, don Eligio Pellegrinotto.

Resumpto del Historia:
Mattia Pascal vive a Miragno in Sicilia, ubi le patre al su morte, ha lassate in hereditate al uxor  e al duo filios Mattia e Roberto, un bon fortuna. Batta Malagna, un dishoneste administrator, se interessa de gestir le patrimonio, ma face plus le su interesse que illo del familia Pascal. Malagna sposa Oliva, un puera qui Mattia cognosce ben, con la qual interprende un relation amorose al fin de facer un despecto al administrator, pois que iste non resulta ad haber heredes, e attribue le culpa de isto a Oliva, non pensante que in vice sia ille le "problema". Al fin Oliva remane gravide de un infante, filio de Mattia. Le amico Pomino dice al protagonista de haber sapite ab un serva, qui Malagna habeva habite un discussion con le cosina, Marianna Dondi, vidua Pescatore; iste haberea reprochate a ille, de non resultar ad haber un filio, como consequentia del refusa de sposar Romilda, filia del vidua e nepote de Malagna, del qual Pomino es inamorate. Ora le oncle on esserea repentite de non haber sposate le nepote. Mattia e Pomino les time que le homine sta conjurar con le cosina pro haber un filio ab Romilda. Pascal adjuta le amico, e, justo pro facer lo consolar un poc, dice a ille que, per salvar le puera, Pomino poterea sposar la. Con le excusa de un tratta, Mattia va a casa de Marianna Dondi, ubi trova anque Malagna, e cognosce Romilda, remane poco a casa del vidua Pescatore, e rogava de poter retornar ancora ab Romilda e Marianna, qui, tamen, non sembla contente del annuncio de un su proxime visita. Nonobstante qui Mattia parla a illa de Pomino e del su amor, Romilda se inamora de Mattia, e ille reciproca le su amor. Un die, le puera, remanite sol con ille al ferma de Stia, post qui le matre se es removite a vider le molino, roga a ille de portar la via lontan del matre. Romilda assi remane anque illa gravide ab Mattia e ille, post al lor reporto sexual, pensa como preparar le matre al notitia del su inevitabile matrimonio. Recipe, tamen, un littera ab Romilda, ubi illa dice a Mattia que illes non debe plus vider se. Mattia non comprende le motivo que ha inducite le puera a rogar le un cosa simile. Le mesme die, Oliva va a su casa pro  lamenter se con le matre de Mattia, pro le desperation a causa de su marito. Intertanto quando Romilda,  ha revelate al matre le amor que la ligava a Mattia, Marianna Dondi es vadite su tote le furias, e ha dicite qui non haberea jammais consentite a facer la sposar con uno como Mattia. Arrivate Batta Malagna, le vidua Pescatore lassa sol Romilda con ille,  le puera revela a ille le su disgratia que le es occurrite e le roga de opponer se al matre e de "inducer la a plus juste consilios", proque illa voleva restar fidel a Mattia. Le homine dice que, essente Romilda de etate minor, es ancora sub le autoritate materne e que illa poterea anque ager judicamente contra Pascal. Batta Malagna remedia al situation,  acceptante como sue le filio que esserea nascite a Romilda. Depost un mense circa Batta Malagna ha annunciate triumphal le proxime arrivata del su tante expectate filio. Mattia, assi comprede le ration del littera de Romilda, ubi diceva que non debeva plus vider se, on sentiva fraudate ab illa. Mattia assi va a casa de Oliva e  monstra a illa le littera, le puera comprende qui Malagna non es le ver patre del infante qui expecta Romilda, ma Mattia dice a  illa qui debe facer creder al marito que ille pote vermente haber un filio. Malagna discoperi que anque le uxor es gravide, e non vole plus facer le patre al filio de Romilda. Inde va ab Mattia e dice que ille ha dishonorate le nepote e que debe remediar a illo que ha facite. Mattia es constrigite assi a sposar Romilda.  Ma ora Malagna debera facer le patre al infante qui Oliva expecta ab Mattia. Le matrimonio inter Mattia e Romilda non es felice, proque illa es invidiose del filio que esserea nascite a Oliva inter le prosperitate e placer, al contrario del sue qui venira al mundo in angustia e in le incertitude del deman, assi illa non poteva plus ni vider ni audir Mattia. Le situation pejorava quando, pro salvar le ferma de Stia con le molino, le familia Pascal debeva vender le casas, e le matre del protagonista va a viver con le filio. Ma isto non basta, Pascal cerca de trovar un labor, ma non resulta a trovar lo. Le vidua Pescatore e Romilda non se demonstrava gentil con le matre de Mattia, e ille time que, irritate per le reguardos que ille faceva al matre, las tractava mal. Ma un die sapite como le vidua Pescatore tractava le matre de Mattia, veniva le amita Scolastica, membro nubile del familia, e la portava via a su casa. Un jorno, al vespere,  Pascal incontra per caso Pomino, ille es inrabiate con Mattia pro le su traition, ma le protagonista cerca de convincer le qui era Pomino a trair le, pro le sacrificio que debe complir vivente con Romilda e le vidua Pescatore. Le amico sapite qui Mattia non trovava un labor,  diceva a ille qui su patre le cavallero Pomino, qui labora al municipio como assesor pro le instruction public, dice que le bibliotheca de Boccamazza es in misere condition, e ille qui se occupa del bibliotheca, le senior Romitelli,  es physicamente debile. Gratias a Pomino, Mattia deveni assi bibliothecario. Un jorno, durante que ille labora, ha le notitia qui le uxor sta per parturir, ille va rapide a casa, ubi Marianna Dondi dice a ille de vader a cercar un medico, post haber cercate in van un doctor, Mattia, exhauste, retorna a casa, ubi trova le doctor. Pascal vide qui son duo infantes qui Romilda sta facente nascer: una es jam nascite, le altere sta per venir al mundo. Un del filias mori poc dies post le nascentia, le altere quando ha quasi un anno. Con le parve filia veni a mancar anque le matre de Mattia, in le mesme die e quasi in le mesme hora. Per un integre nocte  Mattia vaga per le village e le campania, e al fin on retrova al ferma de Stia, presso le cannella del molino. Veni adjutate ab un vetule molinero de nomine Filippo, qui era illac de guarda, facente le seder sub un arbore e parla a ille de su matre e de su patre e del belle tempores lontan. Le homine consola ille, e dice qui non debeva plorar e desperar se assi, proque le filia es recipite in le «mundo ultra» per le su car granmatre, qui parlara sempre de ille e non la lassera jammais sol. Tres dies depost le fratre Roberto qui viveva a Oneglia, mandava cinque centos lire pro le funerales del matre, ma a isto habeva jam pensate le amita Scolastica. Depost un del consuete litigios con Romilda e le vidua Pescatore, que post le morte del su puera e del matre ille disgustava, e non resultante plus a resister al su miserabile vita, con un improvise resolution, Mattia va via del village con le cinque centos lire de su fratre Roberto, que ille habeva ancora. Durante le via in direction del station ferroviari, pensava de vader a Marsilia,  e de imbarcar se per le America. Ma arrivatea Nizza descende del traino e girante per le citate, on arrestava in fronte de un boteca, ibi son exponite opusculos que publicitava le joco del roulette. Al initio on allontanava del boteca, ma pois retornava, per curiositate, e compra un opusculo. Inde parte per Monte Carlo, arrivate al Casino, on ferma a jocar al roulette,  e, con su grande surprisa, vince,  Mattia continua a vincer e deveni ric. Per le su colpos fortunate, un femina propone a ille de jocar con illa, ma le juvene Pascal la repulsava. Anque un «espaniol»  le face le mesme requesta, e ille, post haber parlate, va via ab ille. Le mateno del dece-secunde die, Mattia veni a saper que alcuno se es occise: es un juvene que le protagonista cognosceva, habente ambes jocate un vice al mesme tabula. Pascal coperi pietosemente le visage disfigurate, con un pannello de naso, e pois escappava via, retornante a Nizza  pro partir de illac le mesme die con octanta-duo milles lire. Decise a retornar a casa per recuperar le su proprietate e vindicar se del injurias del matre affin le vidua Pescatore, ma un altere facto muta le su destino. Durante que es in traino lege per caso sur un jornal que a Miragno es stato retrovate in le cannella de un molino le cadavere de Mattia Pascal, disparite ab multe dies, occise se a causa de decadentia financiari, le corpore in putrefaction, esseva recognoscite, como illo de Mattia Pascal ab le matre affin Marianna Dondi  vidua Pescatore. Ben que ille era perturbate, comprende presto que, credente le totes morite, era libere, non habeva plus debitos, non uxor, e non matre affin, e pote haber un altere vita. Assi, con le pseudonymo de Adriano Meis, que ille habeva adoptate, audente le conversation de duo personas in traino, initia a viagiar in Italia e pois in Germania. Ma pois ante que le moneta va a terminar, decide de stabilir se a Roma in un camera mobiliate. Se inamora, reprochate, del juvene Adriana, blonde e con le oculos azur, le dulce e triste filia del patrone de casa,  Anselmo Paleari, e vole sposar la, tentante de haber un nove vita stabile, depost plus de un anno de solitude passate in viages a transverso le Italia, e in Europa, viages financiate con le summa de 82 milles lire vincite al joco. E Adriano Meis vive un altere vita. In le casa vive anque Terenzio Papiano, marito del soror de Adriana, morite desde sex menses, e le fratre Scipione. Un altere locataria era le senioretta Silvia Caporale, maestra de pianoforte de ultra quaranta annos de etate e amica de Adriana. Ma presto, nonobstante le su amor per Adriana, comprende que le su existentia es ficticie e illusori como un umbra. De facto, non essente registrate al officio civil, non pote sposar Adriana, non pote denunciar le furto habite ab Terenzio Papiano, qui era entrate in le su camera pro robar le su moneta, e non pote haber alcun del normal activitate quotidian, pois que es sin identitate. Decide assi de simular un suicidio e, lassate le su baston e le su cappello sur le parapetto del ponte Margherita sur le fluvio Tibere,  Adriano Meis dispare.  Mattia alora vade a Oneglia a trovar le fratre Roberto, qui post le surprisa del retorno de Mattia vive, dice a ille qui le uxor se es maritate con Pomino un anno antea. Retorna assi a Miragno sub le nomine de Mattia Pascal, pro vindicar se e reprender se le su vita e identitate, post duo annos. Mattia a casa de Pomino discoperi que le uxor ha habite un puera, alora decide de lassar in pace Pomino e Romilda, exi del casa e vade al bibliotheca a trovar le su amico don Eligio Pellegrinotto, al qual narra le su historia, pois va al casa de amita Scolastica, qui le ha date refugio e dormi in le mesme lecto de su matre. Ille assi passa le su jornatas in casa del amita, e in le bibliotheca pulverose ubi laborava in precedentia, a scriber per circa sex menses, le su estranie historia e de tempore in tempore ille va al cemiterio per portar sur le tumba del "defuncte Mattia Pascal" un corona de flores, e quando alcun curiose demanda a ille qui es vermente, ille responde: Eh, mi caro, io es le dufuncte Mattia Pascal.
In le Prefacio secunde (philosophic) - a modo de excusa, le protagonista decide de scriber le su estranie aventura: Mattia lassera le manuscripto in le bibliotheca ubi habeva laborate, ma con le obbligation tamen, de aperir lo solmente depost cinquanta annos, del su tertie, ultime e definitive morte. Le prime morte es quando es morite suicida in le molino de "Stìa", le secunde es quando "mori" le su alter ego Adriano Meis. Le consilio de mitter per scripto le su caso veni a Mattia per le su amico bibliothecario, don Eligio Pellegrinotto.