Traiano: le optime Imperator

Traduction in Interlingua per Francesco Galizia

Imperator Traiano

Marco Ulpio Nerva Traiano, in latino: Marcus Ulpius Nerva Traianus (Italica, 18 septembre 53 – Selinunte de Cilicia, 8 augusto 117 d. C.), esseva Imperator roman ab le 98 al 117 d. C.

Sub le su commando supreme le Imperio Roman perveniva al su maxime extension territorial (5,5 milliones de kilometros quadrate). Le su titulo complete era: IMPERATOR • CAESAR • DIVI • NERVAE • FILIVS • MARCVS • VLPIVS • NERVA • TRAIANVS • OPTIMVS • AVGVSTVS • FORTISSIMVS • PRINCEPS • GERMANICVS • DACICVS • PARTHICVS • MAXIMVS.

Biographia:Traiano era filio de un senator qui habeva le su mesme nomine. Appertineva ad un familia, celle del Ulpii, que, ben que provincial, era emerite e de rango senatorial. Le Ulpii les era un familia italic stabilite se in le provincia iberic de Baetica (hodierne Andalusia - Espania), Traiano nasceva le 18 septembre 53 ad Italica (fundate ab Scipion le African), non lontan del actual Sevillia. Le matre, Marcia, era Iberica, le patre non era sol senator, ma habeva habite altere cargas importante, inter le qual: le proconsulato de Asia, le consulato e in le 76-77 era governator de Syria ( Legatus pro praetore Syriae). Le carriera de Traiano initiava inter le rangos del exercito sequeva le varie etappas del cursus honorum ordinari; ille era questor, pretor e legato. Pois era tribuno militar e inde consule in le 91, e in le 96 ille deveniva Governator de Germania prestante servicio longe le ripas del Rheno. Prendeva parte al guerras del imperator Domitiano in Germania, et era cognoscite como uno del melior commandantes del Imperio quando, in le 96, Domitiano esseva occise. Le su notorietate, in le ambiente militar, sub le regno del successor de Domitiano, le ancian senator Nerva, qui per le excellentia del persona, adoptava Traiano como filio e successor in le primavera del 97. Traiano era electe Imperator in le 98, e remaneva al su carga usque al 117. Traiano on trovava a Colonia in Germania, quando le notitia del su election le perveniva, ab parte del cosino e futur successor Aelio Adriano. Deveniva Imperator le 27 januario 98, al etate de quaranta-cinque annos. Il era le prime Imperator non italic, pois que nascite in Espania. Ille totevia non vadeva subito in le Urbe, ma ante puniva le pretorianos rebelle inplicate in le revolta contra Domitiano. Entrava in Roma duo annos postea, depost haber ordinate le confinios (limes) imperial del Rheno e del Danubio. Liberava multe gente qui era state imprisionate ab Domitiano e restitueva le proprietate private que il era confiscate. Le su popularitate era tal que le Senato le concedeva le titulo honorific de optimus, "le melior". Le senator Plinio le Juvene le adressava, durante le cerimonia, un longe panegyrico in cuje peteva que al Senato esseva concedite un participation major in le condution administrative del Stato. Traiano acceptava iste requestas, e clamava multe del “patres conscriptos” (senatores) a governar le provincias del Imperio. Traiano on serviva de un organo le Consilium Principis, pro judicar, del qual les faceva parte le melior juristas del epocha. De altere parte ille era un del imperatores plus serie, honeste e correcte, qui los faceva un optime princeps qui sapeva gerer al melio le affaires del “res publica”. Non esseva nunquam corrupte ab le poter e non usava le su titulo e le su poter per superpassar le lege, al contrario recognosceva sempre le primatia de illo anque super le su carga. Sapeva facer se amar ab tote, in particular ab le duo partes social plus importante: le Senato e le exercito. Traiano reinfortiava le viabilitate restaurante le principal stratas que los on ramificava ab le Urbe al resto del Imperio. Construiva ex novo le porto de Claudio que conjungeva Roma con tote le regiones del Imperio, le projecto era del architecto Apollodoro de Damasco; le labor durava ab le 100 al 112, con le creation de un bassino de forma exagonal con lateres de 358 metros e profunde 5 metros, con un superficie de 32 hectares e un imbarcatorio de 2000 metros, assi on habeva le nove porto de Traiano. Esseva anque construite un ulterior canal con le Tibere, et Ostia era connectite ab un strata pavimentate. Traiano ordinava le ampliation del porto adriatic de Ancona, ubi faceva construir un nove imbarcatorio, pro ameliorar le protection ab le undas jam offerite ab le promontorio sur le qual surge le citate; le Senato e le populo roman, in honor del imperator les faceva construir in le porto un Arco. Traiano ameliorava anque le Via Appia, con un nove trajecto que partiva ab un altere Arco edificate a Benevento, usque le porto de Brindisi (Via Traiana). Actuava anque un serie de bonification in le Agro Pontin. A Roma construiva un Foro et edificios, destinate al public administration. Le extraordinari complexo del Foro de Traiano resolveva le problemas del area circum le Via Sacre. Ultra al Basilica Ulpia, le placia, le officios, le bibliothecas, e le templo a Venus Genetrix, Traiano, erigeva in le su Foro le Columna Traiana como celebration del su conquesta del Dacia. Alte 30 metros circa e large 4, in origine colorate, al su interno un scala a cochlea porta al culmine. Al externo on involve a spiral sur le columna un frisio longe 200 metros e large 1 m. con sculpite plus de 2000 figuras in basse-relievo. Le columna era surmontate ab un statua del imperator (substituite in le 1588 ab un de sancte Petro), e al base esseva collocate le urna cinerari de auro que contineva le cinere del defuncte imperator qui habeva le honor exceptional de esser sepelite intra le muros del Urbe. A Traiano on debe le construction de un nove aqueducto que augmentava le provision hydric in Roma, que los era assecurate ab le acqueductos construite pridem e supertoto ab cello note como Anio Novus (construite ab Claudio). Le labores initiava in le 109, le structura colligeva le aquas del fontes del montes Sabatinos, presso le laco de Bracciano (lacus Sabatinus). Le longor complexive era de circa 57 km e le capacitate quotidian era de circa 2.848 quinarie, par a poco plus de 118.000 m³. Attingeva le Urbe con un percurso in parte subterranee longe le vias Clodia e Triomphal e pois sur arcadas longe le via Aurelia, e arrivava a Roma al colle Janiculo. Le extention del rete hydric era ampliate non sol a Roma, ma anque in Dalmatia, in le native Espania, in Gallia e in Oriente. 


A Roma Traiano faceva ampliar le Cloaca Maxime pro le refluxo del aquas pluviose que los esseva discargate in le Tibere, le qual esseva reinfortiate con dicas e canales. Traiano faceva reconstruer e aggrandir anque le Circo Maxime del qual, le prime tres anellos al base del structura esseva erecte con briccas e marmores, sol le anello superior remaneva in ligno. Sur le colle Oppio faceva eriger le su grandiose Thermas sur le restos del Domus Aurea de Neron; on entrava ab un grande propyleo que introduceva directamente al natatio, le piscina a celo aperte. Sur le ripa dextere del Tibere esseva realisate un area pro le naumachias (reproduction de battalias naval). Le labores de construction del Imperator non era concentrate sol in le Urbe, ma in toto le Imperio. In Egypto conjungeva le Nilo al Mar Rubie con un canal (fluvio Traiano). Le Imperator era anque interessate al condition del su citatanos e al reformas social e politic. Ille, de facto, diminueva le tempore del processos, prohibiva le accusas anonyme, e de condemnar sin probas o in presentia de dubita. Ille in materia economic e social trovava le modo de organisar le administration e promulgava leges a favor del parve proprietate agricole, que era menaciate pro le extender se del latifundio. Traiano favoriva le libere colonos in le peninsula, al quales dava medios pro le labor in le campos; in cambio illes on ingagiava a versar al Stato, un parte del recoltas como saldo del debita. Per reinfortiar le agricoltura italic omne senator debeva investir in Italia un parte del lor ricchessa, ille fixava del limites al emigration ab le peninsula. Traiano faceva arder le registros del taxas non pagate pro alleviar le pression fiscal sur le provincias e aboliva alicun taxas que gravava sur le provinciales e le italicos; poteva assì crear un sorta de cassa de sparnio popular que prestava moneta a paisanos e artesanes roman, esseva pois favorite le prime corporationes de mestieros et era protegite le juventute roman. Per obviar al miseria del classe plus povre, instituiva le Institutio Alimentaria. Con iste ultime lege Traiano sacrificava parte del su patrimonio personal pro assecurar a centenas de pueros e juvene indigente le mantenentia. Sur le Arco de Benevento es representate le distribution de alimentos al population e supertoto al infantes povre. Assì como in le relievos del Foro, que los se refereva al «Alimenta Italiae» in favor del «pueri et puellae alimentari». Ille edificava anque collegios e orphanatos pro le filios illegitime e le orphanos del su legionarios, e garantiva a illes un futuro melior, con un subsidio mensual e un complete instruction. Le conquesta del Dacia (101-106). Nonobstante toto isto, Traiano es plus cognoscite in le historia como conquisitor. In le 101, inviava un expedition militar verso le regno de Dacia, ultra le ripas septentrional del Danubio, e in le anno seguente, constringeva le rege Decebalo a submitter se a ille post haber circumferite le capital, Sarmizegetusa Regia. Traiano inde tornava a Roma in triumpho e habeva le titulo de Dacicus maximus. Totevia, Decebalo initiava subito a premer ancora sur le frontieras imperial. Traiano alora partiva ab Ancona e arrivava sur le ripas del fluvio Danubio, con circa 13 legiones pro submitter definitivemente cello terra ric de auro e celle populo que durante le regno de Domitiano habeva saccheate le provincia roman de Mesia. Le exercito roman con le campamentos sur le Danubio, pro facer avantiar le legiones, construeva un grande ponte (1.135 m.) trans le fluvio. Nonobstante le fortia e le valor del Daces (assi fanatic qui on non cadeva in battalia, on suicidava pro le lor deo Zalmoxis) le avantiata del exercito imperial, usque le capital era rapide gratias al su superioritate numeric e logistic, e al tacticas consolidate ab seculos de guerras e assedios. Sarmizegetusa Regia era destruite, Decebalo on suicidava, e al posto del antique capital Traiano fundava un nove citate, Ulpia Traiana Sarmizegetusa, le Dacia esseva populate con colonos italic et era annexa como provincia al Imperio. Nonobstante que illo era le ultime provincia conquirite, illo habeva un processo de "romanisation" plus veloce respecto al altere, sia in le costumes que in le lingua. Quando in le 101 le rege Agrippa II del regno de Nabatea, moriva, lassava le su regno a Traiano, e le Imperio assi acquireva in le anno 105, le nove provincia de Arabia. Assi toto le bassino del Mediterraneo deveniva le "Mare Nostrum". Le campanias oriental (114-117). In le anno 113, Traiano decideva le invasion del regno de Parthia, pro impedir al regno parthic de poner un rege sur le throno de Armenia, sin le consenso de Roma. Le Armenia era un regno in cuje Roma tentava de estabilir le su hegemonia politic e militar. Traiano marchava sur le Armenia, deponeva le rege, e includeva le regno in le Imperio roman. Pois iva a sud e conquireva le citates de Babylonia, Seleucia e Ctesiphonte in le anno 116. Continuava pois a marchar usque al Golfo Persic, ubi declarava le Mesopotamia nove provincia del Imperio, ille se lamentava de esser troppo vetule pro sequer le vestigios de Alexandro Magne. In le mesme anno, durante que preparava un altere campania militar contra le Parthia, Traiano cadeva malade. Le su salute declinava durante le primavera del 117, e le 8 augusto ille moriva a Selinunte. Le su successor esseva le cosino Aelio Adriano, qui Traiano habeva adoptate in puncto de morte. Le mytho del Optimus Princeps : Per le resto del historia del Imperio Roman e de parte de cello Byzantin, omne nove Imperator depost Traiano, veniva salutate ab le Senato con le augurio: pote tu esser plus fortunate de Augusto e melior de Traiano (Felicior Augusto, melior Traiano!). In epocha medieval, on diffundeva le legenda secundo le qual Papa Gregorio Magne, pro le bonitate del Imperator, haberea obtenite ab Deo le resurger de ille per le tempore necessari ad haber le baptismo. Dante reporta iste legenda in le Divin Comedia, ponente Traiano in Paradiso, in le Celo de Jove, e precisemente inter le sex spiritos juste qui les formava le oculo del Aquila mistic. Multe anecdotas circunfere le figura de Traiano, uno de iste, dice qui un vidua lo habeva firmate durante que ille iva verso le Dacia per le guerra. Iste in lacrimas le implorava de render la justitia, trovante e puniente le culpabile del morte del filio. Traiano la assecurava dicente qui haberea providite al caso al su retorno. Al que la vidua le recordava qui ille poterea non retornar, inde Traiano garantiva que in ille caso in su vice, le haberea pensate le su herede-successor. La vidua alora le faceva notar que in celle caso ille non haberea mantenite le su promissa, proque non esseva ille de persona a facer lo e anque si le rendeva justitia non esserea stato per merito sue. Traiano alora dismontava ab le cavallo, cercava e puniva le culpabile, rendeva justitia al vidua e partiva per le guerra. Anque iste narration es reprendite ab Dante in le Canto X del Purgatorio como exemplo de humilitate. Per esser plus vicin al populo roman, Traiano faceva scriber sur le porta del su residentia Palatio Public, proque catauno poteva entrar liberemente. De hic derivava un altere celebre anecdota: al remonstrantia del su secretario que on lamentava proque le su patrono on fideva troppo de totes, Traiano respondeva: "Tracto totes como io volerea que le Imperator tractarea me, si io esseva un private citatano". Diversemente ab quanto eveniva per multe altere appreciate governantes del historia, le optime reputation de Traiano es remanite intacte per 1900 annos usque ad hodie.

CAJO JULIO CESARE
OCTAVIAN AUGUSTO
traduction interlingua per Francesco Galizia 

 

 

Cesare e Augusto: le characteres e le stylos

 

Quando on parla re Augusto il non es possibile facer lo sin contraponer le a Cesare. Troppo diverse le duo in toto, in le physico, in le character, in le education, in le evolution del vita. Il es ben difficile trovar un elemento commun si non le placia de honor que illes mantene in le historia roman. Il non es jammais evenite que duo homines del mesme origine familiar se sia succedite pro dar origine, con criterios tanto diverse, al plus grande creation historic que le mundo ha vidite. Al genialitate vaste e potente de Cesare, dava continuitate, le ductilitate e le equilibrio de Augusto. Ambes unite in un scopo final: le perpetuitate del mission de Roma. In iste obra les susteneva un extraordinari tension moral, un fundo de mysticismo, commun in tote le grande spiritos. Ambes habeva vidite le insufficientias e le males del Stato; lor diagnose coincideva perfectemente. Profundemente diverse era le cura. Cesare ageva sempre ille sol, como un navigator solitari. Augusto credeva in le joco de equipa, del qual sapeva esser le director. Cesare non sapeva individuar locotenentes valide. Augusto, in vice, sapeva seliger collaboratores del quales ille ganiava le devotion complete usque le fin. Cesare esseva chef de Roma solo pauc menses e moriva in maniera tragic. Augusto esseva imperator durante 57 annos e moriva de un seren vetulessa inter le brachios del tertie uxor, Livia Drucilla.

Le situation depost le occision de Cesare

Depost le occision de Cesare, le 15 de martio del 44 a. C., le lucta politic semblava limitate al partito cesaree guidate per Antonio e al faction del conjuratos. Arbitro del contention haberea debite esser le Senato. Esseva trovate un solution de compromisso: Cesare non era un tyranno e non habeva aspirate al regno, e pro le conjuratos il habeva le amnestia pois que illes habeva agite in le interesse del Stato. Le situation semblava normalisate. Al apertura del testamento de Cesare, le surprisa. Qual herede, era indicate Cajo Octavio, ille, nascite a Velletri in 63 a. C., habeva, ergo, pauc plus que 18 annos. Ille era grannepto de Cesare, perque nepote del soror Julia. Le oncle le habeva multo appreciate e le habeva volite con ille in occasion del expedition in Espania contra le pompeanos. Cesare le habeva inviate in Epiro a facer experientia militar. Augusto era a Apollonia quando perveniva le notitia del homicidio del oncle e veniva in Italia, ille sol, pro facer valer su derectos. Ille arrivava a Roma al initio de maio del 44, se incontrava con Antonio e peteva le convocation delComitios Curiatos pro dar execution al ultime voluntate testamentari de Cesare e pro reciper le moneta de Cesare.

Augusto deveni Consule

Le contention politic inter le sequaces de Cesare e le conjuratos deveniva sempre plus aspere. Octavian comprendeva duo cosas. Le prime: le inevitabilitate de un contrasto con Antonio; le secunde, su position era, in ille momento, multo plus debile. A ille non remaneva altere que cercar le consenso del populo. Antonio se refusava consignar le moneta de Cesare? Ille vendeva proprie terrenos e peteva prestation, Octavian se procurava le summa sufficiente a exequer le voluntate del patre adoptive de dar 300 sestertios a omne romano. Le donation obteneva le consenso del populo e augmentava le fama de Octavian. Antonio comprendeva que ille non poteva plus subvalutar ille “puero” que, sub le aspecto diaphane e debile, monstrava haber le mesme spina dorsal de Cesare. Pro reinfortiar su position, Octavian con le adjuta del veteranos del patre adoptive, succedeva inrolar alcun milles de homines. Isto esseva un acto que dava initio a su potentia. Le collision politic inter sequaces de Cesare e conjuratos se era transformate in un lucta armate e le Senato confereva a Octavian le facultate “propretoria”. Antonio intertanto marchava contra Decimo Bruto qui habeva organisate su defensa a Modena. Le battalia eveniva e Antonio esseva vincite e debeva retirar se in Gallia Narbonese, persequite per Decimo Bruto (April 43). Ora Octavian era in un position de grande fortia, le Consules habeva morite in le battalia. Pauc dies depost ille era a Roma con su legiones. Le Senato debeva eliger le Consule. Era le 10 de augusto del 43, 17 menses depost le “Idi” de martio. Octavian non habeva ancora 20 annos!

 

Le secunde Triumvirato e le guerra civil

 

A Roma Octavian, patrono del situation, faceva approbar le lege que declarava crimine sacrilege le occision de Cesare e decretava le plus grave pena per su autores. Era assi complite le acto supreme que Antonio non habeva potite complir. Era un nove guerra civil, era necessari un reconciliation con Antonio pro unir le partito cesaree e completar le lucta contra le conjuratos. Octavian se incontrava con Antonio e Marco Lepido presso Bologna e illes stipulava un accordo, le secunde Triumvirato. Al fin de reordinar le Stato, le Triumviros haberea habite poteres extraordinari, libere de qualcunque ingerentia del Senato (novembre 43). Le Senato sanciva le accordo. Il remaneva le lucta contra Cassio e Bruto in Oriente. Le battalia eveniva a Philippi. Bruto se trovava de fronte le truppas de Octavian e resultava vincitor. Cassio in vice pativa un grave disfacta per Antonio e se occideva. Alcun dies depost il habeva un secunde battalia disfavorabile a Bruto qui, abandonate per le soldatos, se occideva (fin de octobre 42 a.C.). Depost duo annos e medie, le morte de Cesare era completemente vindicate.

Le difficile conviventia con Antonio e le battalia de Atio

Il habeva ora un nove distribution del cargas inter le Triumviros, Antonio habeva le Oriente ubi major esseva le exigentias militar. Octavian retornava a Roma, ubi era prevalente le exigentias politic. Lepido habeva le Africa. Desde le 42 usque al 31 il habeva un longe periodo de difficile conviventia inter Antonio e Octavian. In iste scenario se insereva Cleopatra, regina de Egypto, qui debilitava completemente le personalitate e le energia de Antonio. On arrivava inevitabilemente al battalia que eveniva in Atio, in Grecia. Anque si ille habeva un superioritate in campo naval e terrestre, Antonio non profitava de isto e decideva combatter super le mar, subjacente al voluntate de Cleopatra. Antonio habeva 500 naves, ma intra un golfo del stricte bucca. Le 2 de septembre del 31 le naves de Antonio se moveva pro exir del golfo e comenciava le battalia. Le evolution del battalia non es clar, le situation se manteneva incerte, usque quando le nave de Cleopatra abandonava le area del conflicto e se dirigeva a sud. Con illa iva via 60 naves egyptian e anque Antonio, abandonava su naves e sequeva Cleopatra. Al fin del die tote le flotta esseva perdite, depost anque le armea se rendeva. Antonio se suicidava a Alexandria, sequite, depost per Cleopatra. Eliminate le conjuratos e Antonio, le pace era ora complete. Esseva claudite le templo de Jano que le rito religiose voleva aperite in tempore de guerra, e que sol duo vices, habeva essite claudite desde le fundation del urbe.

Le reordination del Stato

Octavian habeva 33 annos e habeva un labor enorme a facer: poner in ordine un Stato aggrandite e ruinate per quasi 20 annos de guerra civil. Un del prime disposition era le reforma del Senato (600 membros) con le reduction del numero del sessiones obligatori (duo per mense), e con le tractation del affaires minus importante con un junta de Senatores tirate al sorte (Consilium Principes). In le anno 29 le Senato confereva solemnemente a Octavian le titulo de Imperator Augustus, non como appellative, ma como prenomine, con facultate de transmitter lo al heredes. E in le 2 d.C. le titulo de” Pater Patriae”. In le anno 8 a.C. il eveniva un reordinamento del calendario, e le Senato in honor de Augusto, cambiava le nomine del mense Sextilis in Augustus.

Le reforma constitutional

Usque alora, Octavian habeva mantenite le vetule ordine republican, tentante ameliorar solmente le functionamento. Ma le confinios del Stato habeva superate le horizonte del citate-stato pro devenir un Imperio. Il non era plus possibile que un tal insimul de populos era governate per Magistratos roman que cambiava omne anno. Il era necessari un reforma apte a garantir uniformitate, continuitate e stabilitate. Le prime passo era le sanction del fin del emergentia. Isto faceva Octavian in un reunion del 13 de junio del 27 a.C.. con le parolas, pronunciate ante le Senato "Io depone le integre poter e vos rende completemente le armas, le leges e le populos subjecte". Con iste renunciation le Constitution republican retornava a su forma originari. Ma a iste puncto se insereva le reforma constitutional, preparate e consequite con grande sagacitate politic e non con le fortia. Le Senato precava Augusto conservar le governamento de ille provincias que non esseva considerate tranquille. Augusto acceptava le carga per 10 annos, ille acquireva, assi, un imperium proconsular. Con iste disposition, il habeva duo typos de provincias: - le prime, sub le controlo del Senato que los faceva governar, como consuetude, per Magistratos inviate annualmente; le secunde (provincias de confinio e non tranquille), controlate per Augusto, per medio de proprie locotenentes qui remaneva in carga le tempore necessari. On creava assi un nove figura juridic del alte functionario regularmente remunerate. Le legiones fixate in iste provincias, era al ordine de Augusto. Un altere disposition, que reinfortiava le jam grande poteres de Augusto, era emanate in 23 a.C. Augusto renunciava al Consulato, e se faceva dar le "tribunicia potestas", con grande poteres, e le facultate de veto pro tote le initiativas del Senato. Augusto habeva le poter plus absolute anque mantenente inalterate le edificio constitutional in su antique construction. In substantia era create un forma de diarchia (soveranitate divise inter Augusto e le Senato).

 

Le grande Administration e le nascentia del bureaucratia

 

Durante que Cesare habeva combattite le vetule classe dirigente, Augusto, como restaurator del antique virtute, se appoiava al vetule aristocratia. Ma le aristocratia era “apathic” e Augusto, debeva adressar se al ordine equestre e plebeie pro trovar le functionarios e le bureaucrates necessari a facer functionar le machina imperial. A iste ordines appertineva le plebeie Agrippa e le cavallero etrusc Mecenate. Le ordine instaurate per Augusto favorava trafficos e commercios e facilitava justo le classe intermedie del ordine equestre, active e productive. Iste reforma del administration del Imperio, con le empleo de personal permanente, constitueva le fundation del bureaucratia.

 

Le reordinamento del Fortias Armate

 

Augusto confereva particular importantia al reordinamento de su fortias armate (armea e marina), le numero del legiones descendeva de 50 a 28 e pois a 18, ma le armea devenira, le prime vice in le mundo antique, un institution permanente. Augusto comprendeva que, pro le conservation del imperio, il esseva necessari un permanente presentia de fortias armate, specialmente al provincias peripheric, (assi per quatro seculos le barbaros non succedeva jammais a passar in modo definitive le frontieras del Imperio). Con un bon remuneration e con le perspectiva de donationes final e de un bon carriera, il era facile inrolar le legionarios. Le prime linea de confinio esseva controlate con "castella" situate a un distantia variabile, ma non superior a un die de cammino, in isto trovava collocation unitate minor. In position plus arretrate se trovava le "castra" ubi era un o plus legiones, al directe dependentias de Governatores de modo a tener reunite le poter civil e militar. Anque le marina esseva reordinate super base permanente con duo flottas con le commando a Ravenna e Miseno. Le reordinamento esseva finalisate anque al tranquillitate del trafficos in le Mediterraneo. Augusto, habeva constituite anque le Cohortes Pretorie, illos esseva novem, tres a Roma e sex in le altere residentias imperial. Le expensa pro le mantenimento del legiones esseva trahite del renta del singule provincias. A isto esseva assignate le "Procuratores Augusti".

 

Le propaganda e le controlo del cultura

 

Cesare e Augusto es unite per un mesme intuition: le valor del propaganda. Cesare, in accordo con proprie personalitate, faceva toto ille sol. Su Commentari scribite super le guerra de Gallia e le guerra civil respondeva a iste logica. Pro realisar su propaganda Augusto se serviva de un collaborator de exceptional valor e loyalitate, Mecenate. Ille esseva, de facto, su grande ministro del propaganda e del cultura e le grande financiero de totes le manifestationes cultural, specialmente in campo litterari. Gratias a isto il habeva un florition de scriptores e poetas immortal (Vergilio, Oratio, Ovidio, Lucretio, Propertio, Catullo, Tibullo, Tito Livio). Era le etate de auro del litteratura latin. Le societate roman, de guerrier e inculte, se faceva sempre plus elegante e fin.

Le cura de Roma e de Italia

In le reorganisation del Imperio, Augusto teneva multo a conservar le position de privilegio del Italia, ora jam tote equiponderate a Roma in le derectos e ben distincte del provincias, illa esseva dividite in 11 regiones, super un base ethnic e geographic. Pois era comenciate un vigorose programma de labores public a Roma sia pro accrescer le decorum, sia pro dar labor a un massa de disoccupatos. Esseva construite le grande Mausoleo del Ara Pacis, le theatro Marcello (dedicate al nepote decedite), le basilicas Julia e Emilia in le Foro roman e initiate le realisation del Foro de Augusto e del Pantheon volite per Marco Agrippa.

Le leges pro le tutela del costumes

Augusto videva un periculo, pro le mundo roman, in le diminution del numero del citatanos roman debite al exigue natalitate. Le romanos habeva abandonate le antique severitate del costumes pro dar se, frequentemente, a un vita dissolute. Specialmente in le classes ric, on prefereva un celibato gaudiose al responsabilitate de un familia. On reduceva le matrimonios e le numeros del filios. Contra iste phenomeno antisocial e antidemographic, Augusto faceva approbar duo leges ("de adulteris et de pudicitia" e "de maritandis ordinibus"). Con le prime, le adulterio, deveniva delicto public. Le secunde lege esseva plus restrictive. Le citatanos del classes ric era obligate a contraher matrimonio con personas “convenibibile” per etate e rango social. In ultra, le familias era incoragiate a haber un prole numerose. Le celibes, de facto, non poteva hereditar o reciper legatos, e era penalisate in le assignamento del cargas public. Beneficios de carriera era accordate al personas sposate e secundo le numero del filios. Iste disposition contribueva a relentar le processo destructive del costumes del societate roman.

 

Le expansion territorial

 

Durante su Imperio, Augusto acquireva le Mesia, le Pannonia (actual Hungaria), le Norico, le Retia, tote le arco alpin e le area inter le Rheno e le Elba. Iste conquestas era necessari pro melio garantir le defensa del Imperio. Augusto stabilisava le frontiera oriental e definiva le relationes con le Partes. Re le frontiera septentrional, le securitate de Italia del nord (Gallia Cisalpin), parte integrante del Stato roman, era possibile solo con le possession del integre catena alpin e de tote le area usque al curso superior del Danubio. Iste fluvio debeva esser le confinio del Imperio. Le operation esseva committite a Tiberio e Druso, juvene filios del uxor de Augusto (Livia), de 26 e 22 annos. Le operation militar eveniva in le annos 16 e 15 a.C., e assecurava al imperio le Alpes oriental. Pro eliminar le menacia del Germanos, il necessitava portar le confinio del Rheno usque al Elba. Le linea de confinio Elba-Danubio era plus curte que le linea Rheno-Danubio. Le guerra esseva complite per Druso in tres annos desde le 12 usque al 10 a.c.. Al retorno a Roma Druso esseva honorate con un "ovatio", ma se rumpeva le femore in un cadita de cavallo e moriva. Le frontieras septentrional era protegite con le alte qualitate militar e diplomatic de Tiberio. Nonobstante iste servicios al patria e al imperator, Tiberio comprendeva non haber le sympathia de Augusto. Tiberio era anque amarisate per le frivole e deplorabile comportamento del sposa Julia, filia de Augusto e del secunde uxor Scribonia. Per isto Tiberio se retirava in le insula de Rhodos in exilio voluntari per septe annos. In le anno 6 a.C. Octavian comenciava a vider le vacuo circum se. Le solitude e le proxime vetulessa rendeva sempre plus impellente le selection de un successor, perque ille non habeva filios mascule.

Le problema del succession

Un malediction semblava obstinar se con totes le candidatos. In varie circumstantias moriva le nepote Marcello, filio del soror Octavia, le car amico Marco Vipsanio Agrippa, Druso, fratre minor de Tiberio. Durante le periodo de exilio de Tiberio, moriva anque le nepotes Lucio e Caio. Depost le abandono del marito Tiberio, le conducta del filia Julia deveniva ancora plus irregular. Augusto exiliava le filia in le insula de Ventotene. Le morte del filios adoptive induceva Augusto a considerar Tiberio como unic herede al throno. Tiberio retornava a Roma, era adoptate in le 4 d.C. como filio e era associate per Augusto in le conduction del Imperio.

Le ultime annos

Tiberio era respectuose de su rolo. Ille habeva grande experientia politic e militar, que monstrava specialmente in le guerras german e danubian. In le anno 10 a.C. tres legiones roman era destruite in le foresta de Teutoburgo. Le legiones era commandate per le legato imperial Varo, vincite per le rege germanic, Arminio. Tiberio arrivava subito in le area, ma, obediente al directivas imperial, displaceva le linea de confinio proxime al Rheno. In le estate del 14 d.C. pro fugir le temperatura calide de Roma, Augusto iva in Campania. Ille iva pois a Benevento pro salutar Tiberio qui partiva pro le Illyria. Al retorno Augusto cadeva malade e se stoppava a Nola. Ci le attingeva Tiberio. Le duo parlava un die, e Augusto faceva su "testamento oral". Le imperator non habeva facite jammais testamento in le annos precedente. Le die postea, le 19 de augusto del 14, le imperator moriva, ille habeva 76 annos. Augusto era sepelite a Roma in le Mausoleo del Ara Pacis. Ille habeva completate le obra del oncle.

 

Conclusion

 

Augusto es considerate "le Imperator del pace". Su vita marcava un periodo auree pro le historia de Roma, (Pax Romana), comenciate per Cesare e que solo un homine de genio haberea potite completar. E tal esseva sin dubita Augusto qui certo non habeva le splendor del oncle, ma ille era securmente un grande homine de governamento. Ma le prudente sensibilitate, le sagace vigilantia e le agile flexibilitate de Octavian, sur le longe distantia del tempore, esseva plus utile que le alte genialitate de Cesare. Augusto era imperator durante 44 annos e, considerante anque le periodo del consulato, governava Roma durante circa 57 annos. Con Augusto, Roma attingeva le culmine de su historia politic, social e cultural. Le constitution republican era formalmente immutate ma substantialmente e profundemente transformate. Comenciava le nove e ultime phase del historia de Roma, le era del Imperio, que se prolongara durante quatro seculos. E le continuation de iste historia non essera jammais plus assi belle como durante le vita de Augusto.

JULIO CESARE (Cajus Julius Caesar)

traduction in interlingua per Francesco Galizia

 

Julio Cesare esseva un grande general roman, habile in strategia e in le arte militar, nasceva a Roma le 13 de julio del anno 100 a.C. de nobile familia, le Gens Iulia, que se considerava descendente de Iulo (Ascanio) filio de Eneas. Nepote de Marius e genero de Lucius Cornelio Cinna, del qual habeva sposate le filia Cornelia, in su vita habera alteres duo uxores, Pompeia filia de Quintus Pompeius Rufus e Calpurnia filia de Lucius Calpurnio Pisone que in van tentava impedir a Cesare ir al Senato le 15 de martio de 44. Mittite al banno per Silla, ille participava al assedio de Mytilene, e con Servilius combatteva contra le piratas del mar Egee in le anno 78. Morite Silla ille iva a Rhodos pro studer rhetorica ma cadeva prisionero del piratas, esseva liberate e depost, con un audace expedition, les puniva. Con le appoio de Pompeo e Crasso ille esseva Questor in Espania in le 70, e Edil in 65, Pontifice maxime in 63 e Pretor in 62, isto esseva su Cursus honorum. Julio Cesare con Gneo Pompeo Magne, qui habeva vincite le guerra contra Quintus Sertorius in Espania, e Marcus Licinius Crassus, qui habeva domate le revolta del sclavos, sub le commando del gladiator thrace Spartaco, in le anno 60, formava le prime Triumvirato, dominante le vita politic de Roma. Cesare in le anno 59, esseva nominate Consule, e faceva un lege pro le reforma agrari que distribueva le terras ancora libere. Ille habeva le commando militar del Gallia Cisalpine e del Illyria al quales le Senato adjungeva le Gallia Narborense. In Gallia depost le victoria contra Bibratte (58), ille occupava le Helvetia e constringeva le prince german Ariovisto a repassar le Rheno. In le anno 57 ille submitteva le Gallia Belgica. In le anno 56 occupava le terra de Armorica, e su locotenente Publio Crasso, filio del triumviro, conquireva le Aquitania. Ille construeva un ponte super le fluvio Rheno, in le anno 55, e combatteva contra le populos german del Sigambri e del Ubi,e depost disbarcava in Britannia ma trovava un forte resistentia. Ille retornava in Gallia pro domar le rebellion de Ambiorige, chef del Eburones, le revolta esseva major in le anno 52 sub le guida de Vergigetorix rege de Alvernia. Cesare conquireva Avarico, ma perdeva Gergovia, ma depost constringeva le rege gallic a refugiar se a Alesia, e depost un longe assedio le vinceva e le mandava prisionero a Roma, e depost completava le conquesta de tote le Gallia. Le triumvirato con le morte de Crasso, contra le Partes a Carre (53) se disfaceva, e Pompeo se rendeva patrono de Roma, e quando Cesare, post le fin del guerra gallic, se candidava al consulato, Pompeo pretendeva que Cesare lassava le Imperium, e veniva a Roma, sin su legiones, ma Cesare, qui non voleva esser al mercede de Pompeo, se preparava al conflicto armate. Ille transversava le fluvio Rubicon, que esseva le confinio septentrional de Italia, (januario 49) e pronunciava le phrase famose “alea iacta est” (le dato es trahite), per isto ille esseva declarate inimico public, ma ille con un veloce marcha occupava Roma, durante que Pompeo, qui habeva su legiones in Espania, esseva constringite a refugiar se in Grecia. Cesare occupava Marsilia fidel al Senato, e domava in Espania le legiones de Pompeo sub le commando de Afranio e Petreio. Ille se volveva depost in Oriente, con su locotenente Marco Antonio, ubi Pompeo habeva organisate un armea, que esseva vincite in le battalia de Farsalo (48) in Macedonia. Refugiate in Egypto, Pompeo, esseva occidite per le rege Tolomeus XIIIe. Cesare iva in le citate de Alexandria e poneva super le throno Cleopatra VIIe, soror de Tolomeus, del qual ille habera un filio, Cesarion. Depost Cesare vinceva Farnace IIe rege del Ponto in cinque dies (veni vidi vici) presso Zela (47). Lassate in Italia le fidel Marco Antonio como Magister Equitum, Cesare disbarcava in Africa ubi le alliatos de Pompeo con le rege Juba Ie de Numidia, esseva vincite a Tapso (46), e le ex sequaces de Cesare Labieno e le filios de Pompeo Gneo e Sextus, se refugiava in Espania. Le rege de Numidia e le major parte del exponentes del fraction fidel a Pompeo moriva, e mesmo Caton adversario de Cesare, se dava le morte a Uthica. A Munda (45) Cesare vinceva Gneo Pompeo, filio del Grande Patrono del Stato. Cesare con exceptional sagacitate et energia, initiava a reordinar le cosa publica e a consolidar le autoritate central e le autonomias communal. Depost le battalia de Farsalo ille habeva le Dictatura e le consulato per cinque annos e le potestate tribunitie a vita, per tres annos ille teneva le praefectura morum, e depost le victoria de Munda ille recipeva del Senato le titulo de “Imperator”. Iste summa de poteres civil e militar faceva devenir su governamento como un monarchia. Ille reordinava le stato con un serie de leges, completava le Senato, fundava nove colonias, distribueva terras a su veteranos, projectava planos urbanistic in Roma e reformava le calendario. Pro pacificar le animos, Cesare amnestiava le inimicos e adoptava como filio le nepote Octavian, le futur Imperator Augusto, pro transmitter su poter e su autoritate a un successor de su familia. E isto explica le contrasto con tote illes (multes) qui per motivos diverse esseva fidel al tradition republican. Se formava assi un conjura de circa 60 senatores, guidate per Marco Junio Brutus e Cajus Cassius Longinus, Cesare esseva occidite con 23 colpos de pugnal, in le Curia Pompeia, sub le statua de Pompeo Magne, durante le Ides de martio del anno 44 a.C. Marco Antonio in honor de Julio Cesare, ordinava le cambio del nomine del mense quintilis in cello de julio, le mense del nascentia de Cesare. Le conjuratos esseva vincite in modo definitive le anno 42, in le battalia de Philippi, in Thracia, per le legiones de Marco Antonio e Octavian, qui vindicava le morte de Julio Cesare. Le duo conjuratos Brutus e Cassius se suicidava pro non cader prisioneros. Ma si multe designos de Cesare periva con ille, un grande parte de su obra le superviveva. Ante toto le concession del derecto de citatanos al habitantes del Gallia Cisalpine, assi le Italia perveniva al confinio natural del Alpes. Depost esseva le conquesta del Gallia que deveniva un centro del civilitate latin preparate per Cesare con le unitate del Gallos vincite con le vincitores romanos. In fin, su obra de governamento, rapide, ardite e organisate, monstrava al populo le avantage que Roma poteva haber con le abolition del oligarchia senatorial al qual se debeva le mal governamento suffrite per le Urbe e le Imperio, e in iste modo ille facilitava su herede e successor Octavian super le via que le conducera al Principato. Cesare esseva un grande orator e scriptor. Su obras major esseva: De Bello Gallico (le Guerra de Gallia) que in septe libros narra re le annos de guerra in Gallia inter le 58 e le 52, desde le expedition contra le Helvetia usque al victoria definitive; e le De Bello Civili, (le Guerra civil), que in tres libros, reporta le factos del annos 49 e 48, del marcha de Rubicon a Roma usque le morte de Pompeo a Alexandria.