Traduction in Interlingua per Francesco Galizia
Le
Renascentia
es un periodo artistic e cultural del historia de Europa, que se
disveloppava a partir ab Florentia inter le fin del Medievo e le
initio del etate moderne, in un arco de tempore que iva circum le
secunde medietate del XIV seculo usque al XVI seculo. Le
Renascentia, vivite ab le major parte del su protagonistas como un
etate de cambio, maturava un nove modo de concepir le mundo e se
ipse, disveloppante le ideas del humanismo, nascite in ambiente
litterari in le XIV seculo e portante lo a influentiar pro le
prime vice anque le artes figurative e le cultura.
 |
| Lorenzo de Medici "Le Magnific" |
Contexto
historic: Le XV seculo il era un
epocha de grande mutation: economic, politic, religiose e social, de
facto es considerate como periodo de confinio inter le medievo e le
evo moderne. Inter le eventos politic esseva un question
oriental, signate ab le expansion del Imperio turc (le qual,
depost le cadita de Constantinopolis in le 1453 perveniva a
menaciar le Hungaria e le Austria) e un altere occidental,
characterisate ab le nascentia del Statos moderne, inter le qual
le monarchias national de Francia, Espania e Anglaterra, assì
como le Imperio de Carolo V, era viste como un retorno al
dimension supernational que characterisava le Medievo. In campo
economic e social, con le discoperta del Nove Mundo, on ha un
expansion colonial que aperi le horizonte del Europa. Le fulcro
del commercio on moveva in ultra ab le Mar Mediterranee in
direction del Nord Europa e le Oceano Atlantic. In campo religiose
on ha le Reforma protestante, que intendeva renovar le Ecclesia
roman, contra le su relaxamento e corruption Le nascentia del
Renascentia es fixate; inter le ultime decennios del XIV seculo e
in le prime del XV seculo a Florentia. Ab hic, in le resto de
Italia e pois, durante le XVI seculo, in tote Europa. Altere
centros del Renascentia in Italia, ultra Venetia e Roma, esseva:
Ferrara, Urbino, Siena, Perugia, Mantova, Padova, Verona,
Vicenza, Milano e Napoli. Ab iste ultime citate, circum al
medietate del Quatro-cento, le formas del Renascentia, esseva
exportate in le peninsula iberic. Un prime crise del Renascentia
florentin on habeva post le morte de Lorenzo de' Medici le
Magnific (1492) e le prisa del poter ab parte del monacho Jeronimo
Savonarola, le qual, institueva un republica theocratic e
initiava un processo de renovamento religiose, que durava ultra le
su execution al pyra como heretic in le 1498.
Origine
del termino: Le termino generic
"renascentia"
esseva usate ab Giorgio Vasari pro indicar un cyclo pictoric, que
partente ab Giotto on liberava del formas greco-byzantin pro
retornar a celle romano-latin. Le "Renascentia" es le
immagine ideal del periodo in cuje il era venite al luce le
humanitate e le conscientia moderne depost un longe periodo de
decadentia e que esserea characterisate in vice del studios sur le
litteratura e le cultura de Grecia e de Roma antique;
le reprisa del modos del etate classic
grec e roman e le renovate conscientia del descendentia e del
ligamine con le mundo antique non era qualcosa de aulic e
mythologic, ma, per le medio del philologia e
del historia, illes cercava un physiognomia del ancian plus ver e
authentic. In fin le passato classic, il era como exemplo e fonte
de inspiration.
Le singule individuo era viste como un subjecto unic, in grado de
cultivar le proprie talento, con le qual potera vincer le
Fortuna (in le senso latino, "sorte") e dominar le natura.
Celebre es le affirmation classic “homo
faber ipsius fortunae” («le homine
es artefice del proprie sorte»), que esseva reprisa in le oration
“De hominis dignitate”
per Pico della Mirandola, un manifesto del pensata del epocha,
ubi le homine es "libere e soverano artefice de se ipse".
Le valorisation del potential human es al base del dignitate del
individuo, con le refusa del separation inter spirito e corpore: le
recerca del placer e del felicitate mundan esserea elogiate in
tote le su formas (De voluptate,
Lorenzo
Valla). Le major parte del
litteratura humanistic ha le forma de un dialogo, explicite (como
in le Secretum
per Petrarca) o implicite (como le epistolas), ubi es al centro le
fiducia in le parola. Al certitude del mundo ptolemaic, on
substitueva le incertitude del incognite, al fide in le
Providentia on substitueva le plus volubile Fortuna. Con Petrarca
e Ficino refloresceva anque cello spirito philosophic neoplatonic,
al qual on debe cello renovate interesse per le belle e celle
florition de expressiones artistic que videva le Italia
protagonista. Le amor per le beltate e per le harmonia del cosmo,
signate como concepto neoplatonic de anima del mundo, originava le
numerose obras de arte de iste tempore. Le ascetismo medieval, que
habeva cognoscite formas de vita collective, era un prerogativa
anque del Renascentia, ad exemplo le spirito renovator de Savonarola
e de Luther.
 |
| Leonardo da Vinci |
Renascentia a Florentia:
Le renovamento cultural e scientific
initiava in le ultime decennios del XIV seculo e in le prime del XV
seculo a Florentia con le retorno al classicos, initiate jam in le
Tres-cento ab Francesco Petrarca. In le lor obras le homine
initiava ad esser le argumento central apud a Deo (Dante con le
Divin Comedia,
Petrarca con le Cantioner, Boccaccio
con le Decameron).
A Florentia, on aperiva un saison, in cuje le ligamines con le
origine roman, esseva reinfortiate e produceva un linguage
figurative diverse ab cello del gothic. In le campo del artes
visive on habeva in citate grande maestros qui renovava le
linguages del architettura, del pictura e del scultura:
Brunelleschi, Masaccio, Donatello e Bramante con Leonardo e
Michelangelo.
Renascentia
italian: La diaspora del
intellectuales qui proveniva ab Constantinopolis, debite sia al
reconciliation momentanee del schisma inter le Ecclesias de
Oriente e de Occidente (1438), sia al conquesta del urbe complite
ab le turcos in le 1453, portava in Italia grande personalitate
del mundo greco-byzantin, qui inseniava in le Universitates
italian. Le studios humanistic e le cognoscentia del greco il era
incoragiate e sustenite ab le nobile familias: De Medici a
Florentia, Este a Ferrara, Sforza a Milano, Gonzaga a Mantova,
Montefeltro a Urbino, le nobiles de Venetia, le corte papal a
Roma e a Napoli presso le corte del aragoneses.
Renasce ntia europee:
Le Renascentia in Europa on affirmava gradualmente con le
influentia del cultura italian, in le curso del seculos XV e XVI.
Sur le fin del XV seculo le fama del artistas italian habeva nunc
jam transversate le confinios del peninsula, advocate anque in le
cortes regal europee; a vices on tractava de viages insulate,
altere vices, gratias al interesse de reges, princes e nobiles on
habeva un presentia plus consistente e ligate in le tempore, capace
de originar ver e proprie scholas de derivation italian. Le caso
plus emblematic es forsan le corte de Francisco I de Francia, ubi
artistas como: Leonardo da Vinci, Francesco Primaticcio,
Benvenuto Cellini e alteres, esseva recipite e protecte; durante
que Titiano era le pictor del Imperator Carolo V. Altere vices
esseva le artistas estranie a vader in Italia, como le duo
viages de Albrecht Durer a Venetia (1494-1495 e 1506-1507). In le
curso del XVI seculo, le Europa in general on passionava del stylo
italian, devenite nuc jam un modello per quecunque artista.
 |
| Charlton Easton interprete de Michelangelo |
Historiographia
e litteratura. Le historicos, inter
le qual Flavio Biondo, Niccolò Machiavelli (con le Prince) e
Francesco Guicciardini (con le Historia de Italia), abandonava le
vision medieval ligate a un concepto de tempore signate ab le
advento de Christo, per disveloppar un analyse del evenimentos
concipite laicamente. Le historia deveniva un branca del
litteratura e non plus del theologia. Le vision del Renascientia
exaltava le mundo greco- roman, condemnante le Medievo como un
era de barbaritate e proclamante le nove epocha como era de luce e
de renascentia del mundo classic. Le interesse per le antiquitate
portava al recerca e al restauration del manuscriptos del autores
grec e latin: le Dialogos
per Platon, le Historias per
Herodoto e Tucidides, le obras del dramaturgos e del poetas grec,
los suscitava in Europa occidental un nove fervor philologic. In
campo litterari le obra plus significative era le “Orlando
Furiose” per Ludovico Ariosto, con iste poema de amor, de
aventuras e de phantasia le autor diffundeva un thema que in le
Medievo habeva grande fortuna: cello del cavalleros de Carolo
Magne. Torquato Tasso in vice dedicava le su poema “Le Jerusalem
liberate”, al prime Cruciata.
Artes figurative:
Le arte del Renascentia videva le studio e le discoperta del
modellos antique, sia in architectura que in scultura, con le
elementos architectonic del arte classic, on concentrava sur le
organisation harmonic del volumines, del spatios, del luce al
interior del edificio. Assi le architectura deveni harmonia,
proportion, symmetria, e influeva sur le nove dimension que le
homine il ha trovate in le reporto con le natura e con Deo, un
reporto non plus characterisate ab le timor
dei medieval. Le prime phase del
Renascentia es centrate a Florentia, citate que devene le centro
de diffusion et elaboration del nove arte e del cultura
humanistic. Fervide et enthusiastic es hic le activitate de grande
artistas e litterati, in tote le campos artistic, como Leonardo
da Vinci e Michelangelo Buonarroti; e proprie iste fervor
artistic, rende le ducato medicee principal polo cultural
italian in iste periodo. Pois, a partir del prime Cinque-cento,
Roma, deveniva le centro del arte, gratias a Michelangelo e
Raffaello. In Italia septentrional le presentia de multe cortes,
intente a exceller le unes sur le alteres anque in campo
artistic, serà un stimulo pro le promotion del artes, in
Toscana, Lombardia, Emilia e Venetia.
Scientia
e technologia: Le nove vision del
mundo videva le declino del auctoritas
e del contemplation del veritate, ligate a Deo. A iste concepto
on flancava cello del cognoscentia: scientia e technologia los
devene inde un unic disciplina, que cerca le cognoscentia del
natura per modificar lo secundo le proprie exigentias. Le saper
scientific (mathematica, geometria, physica) acquireva un
diffusion capillar, con applicationes pratic in multe activitate.
Le Renascentia portava notabile progressos in le campo del
medicina e del anatomia, scientias per le qual esseva redigite
anque, le prime traduction del obras de Hippocrates e Galeno, que,
stimulava le studio del experimentation medic e del anatomia human.
Andreas Vesalio esseva uno del prime a studiar le cadaveres
dissectionate. Alicun tractatos grec de mathematica esseva
traducite in le XVI seculo, et esseva imprimite le obras de
astronomia de Kopernik, Tycho Brahe e Kepler. Galileo Galilei
applicava le modellos mathematic al physica. Le studio del
geographia il era ampliate e transformate ab le informationes
del grande explorationes geographic. In campo technologic, le
invention del impression a caracteres mobile in le seculo XV ab
parte de Johannes Gutenberg revolutionava le diffusion del saper
e le circulation del information. Le nove invention augmentava le
quantitate de libros, adjutava a eliminar le errores de
transcription e transformava le labor intellectual in un activitate
de confronto e de escambio. Le amelioramento del technologia
naval aperiva al flottas europee le routes oceanic, le empleo del
pulvere de tiro revolutionava le tacticas militar inter le 1450 e le
1550, favorente le disveloppamento del artilleria, que revelava le
su effectos devastante contra le muros de castellos e citates, e
destruente le mytho del cavalleria.
Derecto:
In le campo del derecto perdeva
importantia le metodo dialectic de tradition medieval, a favor de
un plus attente interpretation historico-philologic del derecto
roman. Pro le juristas del Renascentia le objective central del
governamento era cello de mantener le public securitate e le pace
interne, considerante le valor del libertas,
del derecto e del justitia in senso theoric.
Politica:
Grande turbation politic los interessava sia le principal
citate-stato del peninsula, que on disveloppava in statos regional,
sin arrivar al realisation del unitate national, sia le
nascentia del statos national europee in Espania, Francia e
Anglaterra. Le nove realitate faceva disveloppar le diplomatia,
con le institution, intra le XVI seculo, de ambassadas
permanente in tote le statos.
Musica:
Verso le fin del Quatro-cento le schola franco-flaminge musical,
renovava grandemente le preexistente formas del missa, del
mottetto e del chanson. Ponente le consonantias per tertie e le
forma imitative del canone al base del lor proceduras
compositive, le flamingos revolutionava assi le pratica del
polyphonia hereditate ab le Ars nova
e ab le Ars antiqua.
Le labor musical de iste compositores poneva le bases per le
disveloppamento de cello que esserea state le theoria del
harmonia. Al initio del Cinque-cento un nove tendentia al
simplification, como on pote vider in le obras de Giovanni
Pierluigi da Palestrina, qui produceva compositiones in cuje un
contrapuncto fluide alternava consonantias e dissonantias con un
suggestive effecto de suspension.
