Diocletiano e le Tetrarchia

Traduction in Interlingua per Francesco Galizia

 

 

Caio Aurelio Valerio Diocletiano, nascite Diocles (latino: Caius Aurelius Valerius Diocletianus; greco: Διοκλῆς, Diocles ; (Salona, 22 decembre 244 – Spalato, 3 decembre 311), es stato un imperator roman, qui governava ab le 20 novembre 284 al 1 maio 305.

Biographia: Nascite a Salona, in un familia de humile origini del provincia roman de Dalmatia, Diocles, iste le su nomine originari, ab le nomine del matre Dioclea, su patre era un liberto, scriba del senator Anullino. Ante del 270, entrava in le exercito, secundo un tradition in le qual le Illyria dava a Roma soldatos e officeros de grado inferior del legiones: de altere parte, ab le III seculo esser un legionario significava, per un appertinente al rango del humiliores, entrar a facer parte del superior categoria del honestiores. Con le reformas de Gallieno, de facto, il era mutate sia le composition social del commandantes militar e del lor subalterne, ja monopolio aristocratic, que celle del officieros inferior, un tempore privilegio del ordine equestre; depost le 260 le commando del legiones e le carga de tribuno militar era assignate a officeros de carriera de basse origine social. Era ora possibile, anque per un simplice legionario qui se distingueva per habilitate e disciplina, scalar le diverse grados del exercito – centurion, protector, dux – usque a obtener cargas administrive prestigiose, qual cello de praefectus. In relation al carriera militar de Diocles, le Historia Augusta reporta qui serviva in Gallia al tempore de Aureliano e Probo, circum le 280 Diocles era dux Moesiae, commandante del truppas in Mesia, longe le frontiera del Danubio. Quando in le 282, Probo era occidite e le prefecto del pretorio Marco Aurelio Caro, esseva proclamate imperator ( 282 – 283), Diocles deveniva domesticos regens, alias commandante del protectores domestic, le guarda a cavallo del imperator, e le anno postea era nominate consule. Regno (284-305) : In le 283 Diocles partecipava al expedition de Caro contra le Sasanides; le Romanos obteneva le victoria sur le inemico, le rege Bahram II , ma le imperator Caro moriva improvisemente (julio/augusto 283), e le su filio Numeriano, consiliate ab le prefecto del pretorio e socero sue (patre affin) Arrio Apro, guidava le exercito sur le via del retorno, 1.200 millias longe le fluvio Euphrates, in le martio 284 il era ad Emesa, in Syria, a novembre presso Nicomedia in Bithynia, Numeriano moriva. Le generales e le tribunos on reuniva le 20 novembre 284 e Diocles era proclamate imperator. Pois, de fronte al exercito que lo acclamava Augusto, le nove imperator jurava qui Apro habeva occise le imperator e Numeriano; Diocles extraheva alora le spada e occideva Apro; per le Historia Augusta, durante que lo faceva citava un verso de Virgilio. Es possibile que il habeva un conjura del generales pro liberar se, sia de Numeriano, juvene plus votate al poesia que al armas, que del socero Apro. Post le morte de Apro, Diocles adoptava le nomine de Caio Aurelio Valerio Diocletiano. Remaneva de resolver le division del poter con le fratre maior de Numeriano, Marco Aurelio Carino, qui post le morte del patre on era directe a Roma et habeva assumite le consulato in le 285, Carino, declarava Diocletiano usurpator e con le su exercito moveva verso Oriente; longe le viage presso Verona, vinceva in battalia e pois occidite le governator Marco Aurelio Sabino Juliano, qui on era proclamate imperator. Diocletiano assumeva le consulato e perveniva a confrontar se con Carino in le primavera del 285, ante le fin de maio, presso le fluvio Margus in Mesia; inter le Mons Aureus e Viminacium. Malgrado qui Carino habeva le exercito plus forte; era occidite ab un del su officeros. Post le fin del battalia, Diocletiano obteneva un juramento de fidelitate ab le exercitos occidental e oriental, que los acclamava Augusto, e partiva per le Italia. Replaciava le prefecto urban de Roma, ma le maior parte del officeros qui habeva servite sub Carino, manteneva le proprie cargas anque con Diocletiano. In un acto de «clementia» imperial, Diocletiano confirmava in le carga le consule e prefecto del pretorio de Carino, qui lo habeva traite, Aristobulo, e successivemente lo nominava proconsule de Africa e prefecto urban. Con le ascension al throno de Diocletiano habeva fin le periodo note como “crise del tertie seculo”, characterisate ab un elevate numero de imperatores qui regnava per pauc annos e on succedeva per colpos de Stato. Per consolidar le poter imperial, Diocletiano actuava un serie de reformas politic e administrative, inter cuje le condivision del imperio inter plus collegas. In le 285, ille nominava a Mediolanum, le su camerada Maximiano, co-imperator; e le 1 martio 293 nominava duo Cesares, vice-imperatores, Galerio e Constantio, Diocletiano dava assì vita al «Tetrarchia», le «governamento del quatro»: catauno Augusto haberea governate sur le medietate del imperio, delegante le governamento de medietate del su territorio al proprie Cesare, le qual esserea succedite a ille depost vinte annos de regno. Ille separava le administration civil ab celle militar, e reorganisava le provincias, con nove centros administrative a Nicomedia, Mediolanum, Antiochia e Trevere, locos plus vicin al turbolente frontieras del imperio, del antique capital, Roma. Diocletiano reinfortiava le imperio anque militarmente, ille colpava le inemicos interne et externe. Vinceva le Sarmates in numerose campanias inter le 285 e le 299, le Alemannos in le 288, e domava un rebellion in Egypto ab parte de Domitio Domitiano in le 297 e 298, e le mesme Alexandria esseva saccheate. Dava appoio al proprie cesare Galerio in le su campanias contra le rege sasanide Narsete (Narses) qui habeva invadite le Armenia (296) alliate de Roma, le guerra terminava con le saccheo del capital inemica, Ctesiphonte, in le 299; con le pace Diocletiano, obteneva le protectorato in Armenia e le frontiera usque le fluvio Tigris. Le crescita del apparatos administrative civil e militar, le projectos de constrution, le constante stato de guerra causava le augmento del expensas del Stato, cuje Diocletiano respondeva con un reforma del taxation: a partir del 297, le taxas imperial era rendite plus equee e percipite in genere in modo plus elevate. Le Edicto sur le precios maxime (301), era le su tentativa de controllar le inflation, con le introdution de precios obligatori, ma illo era damnose e non productive, pro le economia. Le Tetrarchia, monstrava de esser un systema de governamento multe efficiente, ma illo collapsava subito post le abdication de Diocletiano a causa del disputas dynastic inter Massentio e Constantino, le filios de Maximiano e Constantio. In fin, le persecution diocletianee (303-311), le ultime, plus grande e sanguinose persecution del christianos in le imperio, non destrueva le communitate christian, ma, al contrario, depost le 324, le christianismo deveniva le principal religion del Imperio, con Constantino, le prime imperator christian. Le reformas de Diocletiano cambiava le structura del poter imperial, que garantiva celle stabilitate economic e militar, que permitteva le continuation de illo, in formas essentialmente intacte, per altere cento annos. Debilitate ab un maladia, Diocletiano abdicava le 1 maio 305, prime e unic imperator a facer lo voluntarimente. Ille on retirava in le proprie grande palatio, presso Salona sur le costa dalmatic, (que essera le latin Ex Palatio, le byzantin Aspalathos e inde Spalato) usque al su morte, evenite le anno 311, e refutante se sempre, de reprender le poter, in le chaos politic e militar a causa del collapso del systema tetrarchic, pro le ambitiones politic, del heredes del duo Augustos. Le Tetrarchia: Diocletiano ascendite al throno, estimava que le systema de governamento del imperio era inefficace per garantir un adequate controlo de un territorio assi vaste e militarmente menaciate sur plus frontes, era demonstrate que le commando de un sol soverano non garantiva le estabilitate del imperio; e le homicidios de Aureliano e Marco Aurelio Probo, habile imperatores occise per le proprie officeros, il era exemplos multo clar. Varie conflictos affligeva omne provincia del imperio, ab le Gallia al Syria, ab le Egypto al Danubio. Le situation era troppo difficile ab gerer per un sol imperator, e Diocletiano habeva besonio de un adjuvante. Anque proque ille habeva sol una filia, Valeria, ma necun filio: le su co-imperator debeva dunque provenir for del su familia . Instituiva, inde, le Tetrarchia, que divideva le imperio in duo medietate, un occidental e le altere oriental. Duo imperatores (con le titulo de Augusto) il era al capite del duo territorios et il era coadjuvate ab duo successores (con le titulo de Cesare) seligite ab lor, le quales habeva un controlo directe sur le medietate del territorio governato ab le lor Augusto. Le idea de un soveranitate in commun non era certo nove in le Imperio roman. Augusto, le prime imperator, habeva anque ille le poter in commun, e formas plus official de co-imperator existeva ab Marco Aurelio (161-180) in pois. Anque, le imperator Caro e le su filios les habeva governate insimul. Diocletiano habeva adoptate Maximiano como filius Augusti al acto del su coronation. Le relation inter Diocletiano e Maximiano il era definite anque in terminos religiose; in le 287 circa, Diocletiano assumeva le titulo de Iovius, e Maximiano cello de Herculius. A Diocletiano, associate a Jove, era reservate le rolo principal de commandar; Maximiano, assimilate ad Hercules, habeva le rolo de exeguir "heroicamente" le disposition de Diocletiano. Malgrado iste implication religiose, le imperatores il non era "divinitate", ma representante del divinitates, incargate de exeguir le lor voluntate sur le terra, le legitimitate religiose elevava Diocletiano e Maximiano al de supra de tote. Le tetrarchia terminava in le 320, quando a Constantino I resultava de reunir le controlo imperial in le su manos. Introducente le nove systema de governamento, Diocletiano on declarava Augusto de Oriente, con capital Nicomedia, e nominava Maximiano Augusto de Occidente, con capital Mediolanum (Milano). Roma assi non era plus la sede imperial, ma restava comocunque le capital ideal e moral del Imperio, anque si le poter esseva gerite alterubi, in un prime tempore a Nicomedia e a Milano, e pois a Constantinopolis. In le 292, Diocletiano nominava Galerio, qui sposera Valeria, su Cesare, e Maximiano faceva le mesme con Constantio Chloro. Tote le territorio del imperio esseva repartite in 12 diocesis, 6 in Oriente e 6 in Occidente, que regruppava plus provincias; in iste modo, le Italia perdeva qualcunque privilegio, et era equalisate al altere parte del imperio. Le diocesis esseva reunite in quatro regiones plus ample, (Prefecturas) catauna governate ab un soverano imperial. Omne diocesis era governate ab un praetor vicarius, sub le controlo del prefecto del pretorio. Le vicario controlava le varie governatores (denominate secundo le typo de provincia: proconsules, consulares, correctores, praesides) . Le vicarios non habeva poter militar, e de facto le truppas del diocesis los era sub le commando de un comes rei militaris, qui dependeva directemente ab le magister militum et habeva al su dependentias le duces al quales era confidite le commando militar in le singule provincias. Diocletiano esseva Augusto de Oriente, con capital a Nicomedia, e governava le Diocesis I de Oriente le plus grande, con 16 provincias: Isauria, Cilicia, Cypro, Syria Coele, Osroene, Phenicia, Augusta Euphratensis, Mesopotamia, Augusta libanensis, Palestina, Arabia Petrea, Aegyptus Iovi, Aegyptus Herculia, Thebaide, Libya superior et inferior. Le II del Pontus, con le Provincias de: Bithynia, Galatia, Paphlagonia, Cappadocia, Armenia Minor, Diospontus, Pontus Polemoniacus. Le III Asiana que includeva: Hellespontus, Asia Minor, Caria, Pamphylia, Lycia, Lydia, Pisidia, Phrygia I e II. Galerio era Cesare de Oriente con capital Sirmio e governava le Diocesis IV de Thracia con: Europa, Thracia, Mesia II, Rodope, Haemimontus, Scythia. Le V del Mesias con: Mesia I, Praevalitana, Dardania, Dacia ripensis, Epirus vetus et novus, Macedonia, Thessalia, Achaia, Creta. Le VI del Pannonias con le Provincias de: Noricum mediterranee, Norico ripense, Dalmatia, Savense, Valeria, Pannonia superior et inferior. In Occidente le Augusto era Maximiano con sede a Mediolanum e governava le VII Diocesis de Italia con: Latium et Campania, Apulia et Calabria, Lucania et Bruttii, Samnium, Picenum, Umbria, Etruria, Aemilia, Liguria, Venetia et Histria, Transpadana, Sicilia, Sardinia et Corsica, Alpes Cottiae e Retia. Le VIII de Africa con: Zeugitana, Byzacena, Tripolitania, Numidia Cirtensis, Mauretania Sitifensis, Mauretania Militiana et Caesariensis. Le Cesare de Occidente era Constantio Chloro qui habeva sede ad Augusta Treverorum, con le IX Diocesis del Britannias con: Britannia I e II, Maxima Caesariensis, Flavia Caesariensis. Le X del Gallias con: Lugdunensis I e II, Belgica I e II, Germania I e II, Sequania, Alpes Peninae et Graiae. Le XI Viennensis con: Aquitania I e II, Novempopulana, Viennense, Narbonensis I e II, Alpes Maritimae. Le XII del Hispanias con: Baetica, Baleares, Gallaecia, Hispania Carthaginensis e Tarraconensis, Lusitania e Mauretania Tingitana.

 BON SOLSTITIO DE HIBERNO 

A TOTE LE AMICOS DE INTERLINGUA

 

MARCO AURELIO: le Imperator philosopho

Traduction in interlingua per Francesco Galizia

Statua equestre de Marco Aurelio

Cesare Marco Aurelio Antonino Augusto, (Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus) (Roma, 26 april 121 – Vindobona, 17 martio 180) es stato un imperator, philosopho e scriptor roman. Esseva imperator - insimul a Lucio Vero, su fratre adoptive anque ille adoptate ab Antonino le Pie – ab le 161 usque al morte, evenite per maladia in le 180, a Vindobona. Marco Aurelio es recordate anque como un philosopho del doctrina stoic, autor del Colloquios con se ipse (Τὰ εἰς ἑαυτόν in greco) , dividite in 12 libros, in cuje il ha le description del intuition del mundo secundo le pensata del stoicismo, representate ab Marco Aurelio e in ultra anque ab Seneca et Epitteto.

Biographia: Nasceva le 26 april 121 ab le matrimonio inter Domitia Lucilla e Marco Annio Vero, de cuje ille reprendeva le nomine. Habeva un soror plus parve, Annia Faustina, nascite in le 122. Remanite orphano de patre in le 124, esseva adoptate ab le avo paterne, qui habeva le mesme nomine del patre, qui se occupera del su education, ille studiava litteraturas latin e grec, scientias juridic, eloquentias, philosophia, poesia e pictura. Le 25 februario 138, al etate de dece-septe annos, era adoptate ab le oncle Antonino le Pie insimul a Lucio Vero (Lucius Verus), assumente le nomine de Marco Aurelio Valerio. Pois poco depost esseva anque designate como successor al throno. Le duplice adoption eveniva insimul a celle de Antonino le Pie ab parte del Imperator Adriano qui habeva exigite iste acto como condition pro facer lo su herede. Quando, in le 139, era designate herede al throno imperial, assumeva le nomine de Aurelio Cesare filio del Pie Augusto. Marco Aurelio sposava in le 145, le cosina Faustina Minor, filia del imperator Antonino le Pie, e de Faustina Major, ab cuje habeva in 30 annos de matrimonio felice, 13 filios, inter le qual le futur imperator Commodo e Lucilla, uxor de Lucio Vero, Faustina moriva in Oriente in le anno 176. Principato (161- 180). 

Prime exemplo de governamento collegial (161-169).

Usque ab le su ascension al principato, Marco Aurelio obteneva ab le Senato que Lucio Vero le esseva associate sur un plano de paritate, con le mesme titulos ad exception de cello de Pontifex maximus que on non poteva divider. Le formula era un innovation: per le prime vice al testa del imperio on habeva duo imperatores. In theoria le duo fratres les habeva le mesme poter, in realitate Marco Aurelio conservava sempre un preeminentia que Lucio Vero non contestava, in effecto ille remaneva fidel e loyal a Marco Aurelio usque le su morte, sur le campo in le anno 169, presso Aquileia. Le rationes de iste poter collegial non son clar. Le succession conjuncte poterea esser motivate ab exigentias militar, como eveniva in etate archaic in le diarchia del regno spartan. Occurreva in effecto un figura representative e charismatic al commando del truppas. Ni le mesmo Imperator in persona, haberea potite defender ambes le frontes al mesme tempore, ni haberea potite incargar un general de conducer un guerra. Jam in le passato commandantes militar multe popular como Julio Cesare e Flavio Vespasiano les habeva usate le exercito per superponer se al poter existente e substituer se a illo. Iste typo de autoritate era multo simile al systema politic del ancian Republica que on basava sur le principio collegial e que non permitteva a un singule persona de haber le poter supreme. Le governamento conjuncte essera restabilite ab le structura del poter inaugurate ab Diocletiano: le Tetrarchia in le tarde III seculo, con duo Cesares e duo Augustos.

Administration del stato: Sur le plano del politica interne, Marco Aurelio se comportava, como ja Augusto, Nerva e Traiano, como princeps, id es "prime citatano" e non ab monarcha absolute, revelante se respectuose del prerogativas del Senato, consentiva a illo de discuter e de decider sur tote le principal affaires del Stato, como le declaration de guerra al populos inemico e le tractatos de pace e commercial, con iste stipulate, ma anque de celle del Magistratura roman. Incipeva anque un politica que tendeva a valorisar le altere categorias social: ad homines de tote le provincias era rendite possibile attinger al plus alte cargas del administration statal. Ni ricchessa, ni illustre ancestres influentiava le judicio de Marco Aurelio, ma solmente le merito personal. Le ordine administrative introducte ab Augusto quasi 150 annos antea e que usque ad alora habeva servite le Imperio salvante lo anque quando on era succedite imperatores dissolute como Caligula e Neron o in occasion del guerra civil del 69. Marco Aurelio tentava anque nove vias commercial: on recorda un ambassada presso le Imperator de China in le 166. Le Chinese lo cognosceva con le nomine de An-Tun. Instituiva le Registro civil (Anagraphe): omne citatano roman habeva le obligation de registrar le proprie filios intra trenta dies ab le lor nascentia. Empleava le moneta non in splendide architecturas, ma in obras de reconstrution absolutemente necessari, o pro ameliorar le rete stratal, ab cuje dependeva le defensa del Imperio e le progresso civil e commercial, o in nove fortalessas, campamentos e citate. Le grandiose Columna de Marco Aurelio (alte 42 m) esseva erecte depost le su morte pro recordar le victorias al confinios germanic-danubian. Le columna era surmontate ab un statua del Imperator, ma ora il ha cello de Sancte Paulo (es le mesme destino de Traiano a cuje sur le su Columna es ora un statua de Sancte Petro) . Anque se continuemente ingagiate in le guerras, specialmente al frontiera danubian, ille se interessava activemente al administration e al leges, inter le altere leges, inspirate a sentimentos de humanitate, ille prohibiva le tortura per le citatanos emerite, pois per tote le citatanos, tutelava le minores, cercava de mitigar le condition del sclavos e favorir le lor emancipation. In coherentia con le doctrina del stoicismo, philosophia contrari al sclavitute, ille emanava normas favorabile al classe servil: ad exemplo le derecto de asylo e le immunitate per le sclavos fugitive presso cata templo e omne statua del imperator.

Guerras parthic (161-166) In Asia le Imperio parthic, renovava le su attaccos, al Imperio e invadeva le Armenia e le Syria. Marco Aurelio mandava Lucio Vero a commandar le legiones oriental. Ille vinceva le Parthis in le anno 166, e annecteva parte del territorio parthic al provincia de Cappadocia. Le grande crise germano-sarmatic: Plus periculose essera le guerras del secunde parte del II seculo, contra le Imperio roman ab parte de un coalition militar, constituite ab un decena de populationes germanic (ab le Marcomannes de Bohemia, al Quadis de Moravia e al populos vandalic del area carpathic, al sarmatic Iazyges del plana del Tibisco (Tisia), il era le consequentia natural del continue movimentos migratori que il habeva nunc jam modificate le equilibrios con le vicin Imperio roman. Tote iste populos il era al recerca de nove territorios ubi stabilir se, sia per le pression de altere populos barbaric confinante, sia per le grande accrescimento demographic del population in le antique Germania. Tote istes, il era in ultra, attrahite ab le luxo e le ricchessas del mundo roman. Le frontiera danubian il era in cello periodo minus surveliate del solite, sia per le subtraction de legiones inviate contra le Parthis, sia per un grave epidemia de peste, explose durante le ultime anno de campania in Oriente (166) e que essera portate ab le mesme legionarios al interne del confinios imperial. In le 166/167, eveniva le prime conflicto longe le frontiera del Pannonia ad obra de pauc bandas de predatores longobarde, que gratias al prompte intervention del truppas de frontiera il era rapidemente repulsate. Le pace stipulate con le limitrophe population germanic a nord del Danubio esseva subscripte directemente ab le mesme imperatores, Marco Aurelio e le fratre Lucio Vero, nunc diffidente reguardo a le barbaros aggressor et illes iva per iste motivos in le 168, usque le remote Carnuntum. Le morte prematur del fratre, Lucio Vero, e le manco de parola al pactos ab parte del barbaros, portava un incredibile massa de guerreros, a invader e devastar le Italia septentrional usque le muros de Aquileia, le corde del region Venetia et Histria, e provocar un enorme impression a Roma e in Italia: era ab le tempore de Marius que un population barbare non invadeva le nord Italia. Marco Aurelio alora combatteva un longe et exhauriente guerra contra le populos barbare, ante les rejectava ab le territorios del Gallia Cisalpin, Norico, Retia e Pannonia (170-171), pois attaccava con un massive offensiva in territorio germanic, que durara multe annos, usque le 175. Iste evenimentos costringeva le mesme imperator a resider per numerose annos longe le frontiera pannonic, sin facer nunquam retorno a Roma. Le apparente tregua subscripte con iste populationes, durava tamen solmente un par de annos . Al fin del anno 178, Marco Aurelio era constringite a facer retorno in le castra de Brigetio de ubi, esseva conducte le ultime campania in le primavera del 179. Le morte successive del imperator in le 180, a causa, probabilemente, del peste, poneva fin al planos de expansion roman. Ille de facto, transportate a Vindobona (Vienna) moriva le 17 martio 180. Ille resultava ad assicurar le succession al filio Commodo, anque si le selection del persona non era felice. Proque Commodo, in effecto, se revelava un mal politico, ma un bon militar.