DON QUIXOTE DE LA MANCHA
per Miguel de Cervantes Saavedra
traduction interlingua Francesco Galizia

Jam con le poema de Luis de Camoes “Le Luisiadas”, que era tote basate sur un personage del historia contemporanee,Vasco da Gama, on constatava un facto multo importante:id es le refusa de cantar le vetule themas traditional (Orlando,Rinaldo,le guerra inter le christianos e le paganos) e le proposito explicitemente declarate ab le poeta, de cantar argumentos prendite del vita real,e del historia.Non habe importantia qui Camoes, post assi clar premissa, retorna a calcar le disposition e le themas virgilian e respecta tote le regulas del poema classic, ma isto demonstra que le poema epic cavalleresc es al fin.Un altere colpo a iste genere de poesia, on ha in le mesme tempore,ab un opra importante in le historia del litteratura europee; le “Don Quixote “de Miguel de Cervantes Saavedra. Opra que vole esser, in le intention del autor un feroce, cruel satira de tote le mundo heroic que era exaltate del production epic-cavalleresc, supertoto italian.Le opra es scripte in prosa, mori assi, non sol le vetule mundo cavalleresc, ma anque le forma poetic con le qual era expresse. Un nove typo de opras, plus moderne, prendera le posto del poema, le romance in prosa, in le qual le heroe, le typo ideal de homine, es cambiate, non es necessari qui ille sia un semideo,como in le epopeia classic,o que ille sia superior a totes pro le su fortia phisic; le scriptor ora celebra le homines e le eventos del su tempore. Nascite le 29 septembre 1547, ad Alcalà de Henares, un village presso Madrid, Cervantes, habeva un infantia et un juventute animate, pois que le patre medico, se moveva de un citate ad un altere, in le 1568 era a Madrid, ubi studiava al collegio “El Estudio”. In le 1570 ille es a Roma, al servicio del cardinal Julio Acquaviva, e se inrolava in le armea qui le prince roman Marco Antonio Colonna, preparava contra le turcos, partecipava assi al famose battalia naval de Lepanto, ubi un grande flotta del Liga Sancte, (espanioles e italianos), destrueva le flotta turc, le 7 octubre 1571, iste facto essera le su orgulio de tote le vita.Ille esseva ferite al mano sinistre et essera curato ante a Messina e pois a Neapole, Palermo e a Genova.In le 1575, dum tornava in Espania le galea ubi ille se trovava insimul al su fratre, esseva capturate ab le piratas barbaresc, et era facite sclavos in Algeria, essera liberate in le 1580 depost le pagamento de un forte extorque. Retornate in patria scribera novellas, comedias, cantiones, posias e un romance pastoral (Le Galathea 1585).In le su vita habera un alternar se de evenimentos allegre e triste, ille cognosce le prision e le miseria, ma in le mesme annos scribeva e pubblicava le su opra plus famose “Le ingeniose hidalgo Don Quixote de La Mancha” (1605), que obtene subito successo,e in le 1615, ille, pubblicava le secunde parte del romance.E le anno seguente ille moriva a Madrid,le die 23 april, le mesme die del morte de Shakespeare.

Summario:Prime parte: - Un nobile hidalgo de campania, Alonso Quixada,qui vive in compania de un vetule serva e un nepta, in un village de La Mancha, un region de Castilia, ille ama et es exaltate per le opras de cavalleria,e crede de esser clamate como le antique cavalleros, campiones de loyalitate e corage, al defensa del ideales plus alte: justitia,fide, honor,virtute e defensa del vexate. Decide ergo de ir per le mundo:le su nomine de battalia essera Don Quixote de La Mancha, le su magre cavallo se clamera Roncinante, le su Dama essera Dulcinea del Toboso, in realitate un juvene fermera clamate Aldonza Lorenzo. Pro esser un perfecto cavalleros es necessari le investimento,e depost ite foras de casa, con un vetule armatura,e le su cavallastro le vespere, face halto presso un taverna que a ille sembla un castello, e preca le tavernero de nominar le cavallero, ille insimul al altere hospites, se burla de Don Quixote,e per fiction le nomina cavallero, ille ora es convincite de esser un perfecte cavallero errante, assi initia le su aventuras.Con le adjuta, de un paisano grossier e astute, Sancho Panza, in sella al su asino,qui ille nomina su scutero,e a cuje le cavallero promitte un ric ganio e de esser governator de un insula, illes partiva al cerca de aventuras heroic e valorose. Et ecce assi, inter le varie gestas, le lucta con le molinos de vento,que in le su exaltation Don Quixote, excambia per gigantes, e ille va al attacco con le lancea, ma es abattite, e ille inculpava de isto le spiritos maligne.Depost, varie disaventuras, le curato e le maestro Nicolas barbero del su village, sapite, ubi se trova Don Quixote, con le adjuta de un juvene femina Dorothea, qui fingera con un stratagema, de esser un princessa, qui es in cerca de auxilio, illa convincera Don Quixote a sequir la, e assi finalmente ille tornera a su casa.

Parte secunde:

- Don Quixote, apprende que es state pubblicate un libro que describe le su aventuras, ma illo lo representa in modo ingloriose;alora, sempre sequite per le fidel Sancho,parte de nove per le vias del mundo pro affirmar le su ideales, iste es le su tertie sortita.Illes vadeva al Toboso per incontrar le domina del sonios del cavallero, ma Sancho le burla, e dice a ille que Dulcinea es le prime fermera que illes incontra, un femina rustic e vulgar, Don Quixote pensa que le cambio es debite ad un diabolic incantamento. Post varie aventutas, Don Quixote,vide in le strata arrivar un carro con duo leones,que son inviate a Madrid ab le rege.Ille vole affrontar los, ma le leones non exi, e remane in le cavia sur le carro. Post iste aventura Don Quixote se clamera le Cavallero del Leones. Depost multe altere aventuras Don Quixote incontra le Cavallero del Blanca Luna,qui es un juvene studente de Salamanca Samson Carrasco, e con ille ha un defia, con le pacto que le victe debera obedir al vincitor; ille es vincite e alora seque le cavallero qui es un amico del barbero e del curato e torna de nove a casa, hic un febre improvvise le tene a lecto per sex dies, al fin termina le febre e le follia, ma proprie alora ille mori. Valor artistic: Le opra de Cervantes es multo complexe e con multiplice aspectos,et es difficile haber un definition unic.Don Quixote non es solmente un personage comic, un caricatura del cavallero errante,del heroe del poemas cavalleresc; ille in effecto ha un grande fide in le su sonios e in le su ideas, anque quando es colpite del realitate, ille non cede jammais, non se plica, e continua ad haber fiducia in le su ideales. Assi se comporta de fronte al molinos de vento, in le episodio del helmo de Mambrino,e in le caso de Dulcinea.Iste fide assi forte, tenace,firme et heroic, da a Don Quixote un nobilitate de animo et un superioritate moral que non face rider, ma porta al sympathia e al admiration; ille devene al nostre oculos un sancto o un heroe, un persona que vive in un su mundo ideal.Pro Cervantes ille es in le mesme momento folle e sancto, buffon et heroe et es le expression del idealismo,durante que Sancho es le representante del meschin realismo,del homine commun e pratic, ille ha create in iste modo duo typos de figuras eterne de homines. Le stylo de Cervantes es multe varie,e difficil de definir alterna le tono serie et academic a celle popular. Le su serenitate e le benevolente ironia, concurre a crear in realitate, le ultime e definitive libro de cavalleria, in le qual motivos litterari classic e romances, reminiscentia poetic e legendas popular son fundite in un opra con un significato universal .

LE LUSIADAS * OS LUSIADAS Per Luis Vaz de Camoes traduction in Interlingua per Francesco Galizia

Luis Vaz De Camoes,le poeta national portugese, habeva un vita multe animate e dolorose,con un eterne alternative de sonios e de delusiones, de studios e de practic activitates.Nascite quasi certemente a Lisbona in le anno 1524, compliva le studios a Coimbra, ma non frequentava le universitate. Transferite se a Lisbona in le 1542, entrava a Corte, ma esseva removite qualque anno depost, in le 1547 ille se inrolava e partiva per Ceuta in Africa,e illac in un combatto perdeva un oculo. Depost un periodo in prision per un rixa con un page de Corte,Camoes partiva per le Oriente e visitava le Persia, le India, le Malacca,le Cambodia,e le China, e per circa dece-septe annos, ille conduceva un vita de aventuras facente de toto: le soldato, le empleato, le poeta, ma sempre con le nostalgia del patria lontan.Ille se imbarcava per le retorno, ma on debeva firmar se al insula de Mozambique, inde in le 1570, con le nave “Sancte Clara”, retornava finalmente a Lisbona e ille revideva le su familia e le su citate.Luis de Camoes scribeva opras de varie genere: sonettos,lyricas, poesias, ma se occupava supertoto in le composition del su Poema “le Lusiadas”.Ille initiava le su opra in le 1545 con le intention de facer un solemne celebration del historia national portugese,e le completava depost circa vinti-cinque annos de labor, e lo publicava in le 1572, ma le obra non habeva le successo sperate del autor. Ille moriva in miseria in le 1580, in le citate qui amava tanto, quando le Portugal perdeva le su independentia, post le morte in battalia, del rege Sebastian, in le 1578, ad Alcazarquivir in Marocco,et esseva unite al Espania usque le 1640, le legenda vole que ille diceva “io mori con le Patria”. Le poema narra le aventuras de un personage realmente existite, le nobile Vasco de Gama (1469-1524) , a differentia del heroes de fantasia e legendari del altere poemas.Le 8 julio 1497, Vasco de Gama, con un flotta de quatro caravelas (Sao Gabriel, Sao Rafael, Santa Fe e un altere nave minor), partiva ab le Turre de Belem, presso Lisbona, ille reprendeva le tentativa de un altere grande navigator, Bartholomeo Dias, qui dece annos antea, habeva attingite le Capo de Bon Sperantia, le puncto plus meridional de Africa , ma pois ille era retornate a retro per le tempestas e le rebellion del equipage.Le flotta de Vasco da Gama, ultrapassate le Capo de Bon Sperantia, (22 novembre 1497) attingeva le 25 decembre le baia que essera clamate de Natal, inde transversate le Oceano indian, arrivava le 20 maio 1498, al citate de Calicut longe le costa del Malabar in le sud west del India, depost undece menses de navigation, aperiva assi un nove route per le specias e le India, longe le costa meridional de Africa.Retornate in Patria le 9 septembre 1499,con grande ricchessa e honor, ille in le 1502, repartiva per un secunde viage in India; depost alicun annos ille recipeva ab le rege Johannes IIIe, le titulo de Vicerege del India portugese,e in le 1524 partiva con un forte esquadra naval con le filios Estevao e Paulo, ma pauc menses depost le su arriva moriva a Goa, le 24 decenbre. Con le su poema Camoes tamen non intendeva celebrar solmente le viage de Vasco da Gama, ma tote le historia del Portugal, per iste ille intitulava le poema con le nomine “Le Lusiades” que significa in effecto “le descendentes de Luso” le mythic heroe filio de Baccho, progenitor del populo portugese .Le poema es dividite in dece cantos con circa novem-mille versos in octaves.Summario: le poema comencia con le invocation al nymphas del fluvio Tago (Tejo), e le dedica del poema al juvene rege del Portugal Sebastian; inde initia le narration del viage de Vasco da Gama. Durante que le deos in le Olympo parlava del valor e del gloria del populo lusitan,Vasco arriva al insula de Mozambique, ma Baccho invidiose del gloria del navigator, face venir al guerra le Sultan del insula contra le portugese, depost le battalia Vasco reparte e le flotta perveni a Mombasa.(Canto prime).Ma quando Vasco decide de scender a terra, Venus e le Nereidis le impediva a illes pro non cader in le manos del Moros que son instigate per le jelose Baccho, inde le navigator proseque le viage e perveniva a Melinde, ubi illes son recipite del rege qui vole cognoscer le historia del su viage,(Canto secunde). Assi Vasco da Gama initia a narrar: ille describe le Italia, le Francia,e le Espania, inde narra le evenimentos del Portugal, celebra le plus importante homines e factos del historia lusitan:Viriato defensor de Lusitania contra le romanos. Alfonso Henriques le prime rege, e le luctas contra le Moros qui accupava le Portugal meridional.(Canto tertie). Continua le narration del historia national:le luctas del rege Johannes Ie contra le Castilia.Le organisation del viage verso le India e le commando date a Vasco, in ultra veni descripte le partita .(Canto quinte). Partite ab Lisbona, le flotta naviga longe le coste del Africa, superate le insulas Canarias, celle del Capo Verde, e le estuario del fluvio Congo, depost cinque menses, presso le Capo de Bon Sperantia emerge del mar le figura gigantesc de Adamastor que predice luctos e disgratias a qui violara le extremo confinio del Africa . Depost altere aventuras e le arrivata a Malinde, Vasco conclude le narration.(Canto quinte). Post le reposo e le festa,Vasco da Gama e le su cameradas continua le viage verso le India. Baccho intertanto descende in le regno de Neptuno e pete le intervention del divinitate marin contra le orguliose marineros lusitan, alora Eolo le deo del ventos discatena un tempesta, contra le flotta portugese, que essera salvate per Venus qui interveni e adjuta Vasco.(Canto sexte).Le portugeses, arriva finalmente a Calicut, le 1498, Vasco es recipite ab le rege e con le adjuta de un arabe, Moseide, qui parla castilian, narra del su viage e le historia del populo lusitan, e offere al rege pactos de amicitia et excambios commercial.(Canto septime).Un ministro del rege visita le caravelas, e le veni illustrate le plus famose heroes del Portugal. Baccho con le su odio, complica le cosas a damno de illes. Ma al fin tote se resolve per le melior.(Canto octave).Le flotta prende le via del retorno, con ric mercantia, ma le Dea del amor Venus,vole premiar le su heroes, e illes disbarca in un insula meraviliose, que es habitate per le Nereidis.Ibi Vasco es recipite ab Thetide, le nympha soverana del insula del amor.(Canto none).Ad un grande banchetto son reunite le nimphas e le navigatores, e Thetide celebra le futur interprisas del navigatores portugese in totes le oceanos. Al fin illa describe le diverse partes del universo:le Empyreo, le celos, le stellas e le varie continentes .Vasco e le su flotta reprende le viage e in fin , le 9 septembre 1499, illes entra in le estuario del Tago e dona al patria e al rege nove titulo de honor e de orgulio, le poema se conclude con un serie de exhortation al rege Sebastian proque ille regna con sagessa e justitia super le su populo, pro le grandor e le honor del Portugal.(Canto decime). Valor artistic: Le poema,como de jam dicte,es un celebration del historia portugese e poterea valer pro illo celle que es dicite pro le Eneide, le exaltation de un singule heroe (Vasco de Gama), devene le epopeia e le celebration de tote un populo. Camoes, cerca un tono epic vigorose e potente,e un sincer emotion pro le hardimento human, le fascino pro le mar e le viages e le anxietate del discoperta. Vasco da Gama deveni assi le symbolo del homine extendite verso le cognoscentia. Inde le poema ha un grande importantia historic: non plus argumentos phantastic e mundos irreal como in le Orlando Furiose, non plus le exaltation del religiositate como in le Jerusalem liberate; ora le heroe es le navigator, qui ha discoperite con le su expedition, nove terras, le homine qui con le su inteligentia e le viages de exploration augmenta le cognoscentia del mundo.Per iste Camoes dice in le prime canto: narro de celle illustre Gama, qui de Eneas prende le fama.

Canto prime: Proemio

Le Armas e le Barones signalate que, ab le Occidental plagias lusitan, per mares nunquam de ante navigate, passava ancora ultra le Tabroban, in periculos e guerras fortiate, plus que promitteva fortia human, e inter gente remote edificava Nove Regno, que tanto sublimava; le memorias gloriose del soveranos qui acquireva fama, dilatava le Fide e le su Imperio inter le paganos, terras de Africa e de Asia conquireva; e del heroes, que gestas valorose compliva, sur le morte triumphava cantante io diffundera per omne parte, se a tanto me adjutara le ingenio e le arte. Cessa del sagio Grec e del Troiano, le grande navigationes que on faceva; tace vos de Alexandro e de Trajano, le fama del victorias qui illes habeva; que io canta le corde de un illustre lusitan, a cuje Neptuno e Marte obediva. Cessa toto lo que le Musa antique canta, que altere valor plus alte se incanta.E vos,Tagides mies, que in me create volerea un altere nove ingenio ardente, se con humile versos io ha le vostre fluvio celebrate sempre allegremente, donate a me ora un tono alte e sublime et un stylo magnanime e fluide, assi que Phebo dispone que le vostre aquas non habe invidia de cello de Hippocrene! Date a me un furia grande e vigorose, non sono de agreste avena o flauta triste, ma de tuba canor e bellicose, que le pectore accende e le corde emove; date me un canto que es ugual al factos del famose gente vostre, que Marte tanto adjuta; que se expande e se canta in le universo, se a tal sublime valor basta le verso!

LE DIVIN COMEDIA

per Dante Alighieri, Prime Cantica: le Inferno.

Ie Canto * Proemio e introduction al Poema.

Traduction interlingua Francesco Galizia

Dante,narra del su viage in le regnos del ultratumba,durante le septimana sancte (7 /14 april ) del 1300, le prime anno sancte,quando ille ha 35 annos de etate (le medio del cammin de nostre vita), ma ille se trova in un silva obscur (le su peccatos mortal),e il trova barrate le via del delectabile colle (le redemption), per tres feras, symbolos del su vitios: un lynce (luxuria), un leon (superbia) e un lupa (cupiditate). Dante es desperate, e ille quasi renuncia al su salvation, quando le umbra del su maestro de poesia Virgilio (le symbolo del ration human ),veni al su succurso, per le preces de Beatrice, e le dice que se ille,vole salvar se, debe facer un altere viage, e ille sera su guida,Virgilio le face anque un obscur prophetia circa le arriva de un “Veltro”que es symbolo de justitia,e portera sapientia, amor e virtute, et essera salvator del humile Italia, pro le qual son morite le prime heroes cantate ab Virgilio, in le su grande opra le “Eneide”, al qual Dante se inspira pro le su Poema.

Fera = animal carnivore (latino ferus,it.e esp.fiera);Veltro: can de chassa simile al levrier-leporario.

In medio del cammin de nostre vita

io me ha trovate in un silva obscur,

que le derecte via era perdite.

Ah! dicer como illo era es cosa dur

iste silva salvage,e aspere,e forte

que in le pensar renova le pavor!

Tanto es amar,que pauco plus es morte;

ma pro tractar del ben que illac io ha trovate,

io va dicer del alie cosas que io la ha viste.

Io non sape ben dicer como ibi ha entrate,

tanto era io plen de somno a celle puncto

que le verace via io ha abandonate

Ma pois qui io era al pede de un colle juncte,

illac ubi terminava celle valle

que me habeva de pavor le corde compuncte,

io guardava in alto e videva le su spatulas

vestite jam del radios del planeta

que manda directe le altere per omne strata.

Alora era le pavor un pauco quiete,

que in le laco del corde me era durate

le nocte que io passava con tante affliction.

E como celle qui anhelante et exhauste,

exite foras del mar e pervenite al ripa,

se torna al aqua periculose e reguarda,

assi le animo mie,que ancora fugiva,

se tornava a retro a remirar le passo

que non lassava jammais persona vive.

Pois reposate un pauco le corpore lasse,

reprendevo via per le plagia deserte,

si que le pede firme era sempre le plus basse.

Et ecce,quasi al comenciar del ascensa,

un lynce legier e preste multo,

que de pilo maculate era coperite;

e non partiva illo de ante le mi visage,

al contrario impediva,tanto le mi cammino,

qui io era tentate a retornar plus vice.

Tempore era del principio del matino,

e le sol montava in alte con celle stellas

que era con ille quando le amor divin

moveva primo cello cosas belle;

assi que a ben sperar me era date ration,

de celle fera del polycrome pelle,

le hora del jorno e le dulce saison;

ma non assi que pavor non me dava

le improvise apparition de un leon.

Isto semblava que contra me veniva

con le testa alte e con rabiose fame,

assi que pareva que le aere pro illo tremeva.

Et un lupa, que de tote fames

semblava carga in le su magressa,

e multe gentes faceva jam viver mal,

iste mi dava tante gravessa

con le pavor que exiva del su aspecto,

qui io perdeva le sperantia del altessa.

E qual es ille qui con placer acquire,

e arriva le tempore que perder le face,

que in tote le su pensatas plora e se contrista;

assi me ha facite le bestia sin pace,

que,veniva incontro a me,a poco a poco,

me repelleva a illac ubi le sol tace.

Dum io hastava in ille basse loco,

ante al mi oculos surgeva celle

qui propter longe silentio pareva rauc.

Quando io videva ille in le grande deserto,

“Miserere de me”, io critava a ille,

“quicunque tu sia,un umbra o un homine vive!”

Respondeva:”Non homine,homine jam era,

e le parentes mie esseva lombardos,

mantuanos per patria illes ambe.

Io nasceva sub Iulio,ben que tarde,

e viveva a Roma sub le bon Augusto

in le tempore del deos false e mendace.

Poeta era, e ha cantate del juste

filio de Anchises qui veniva de Troia,

post que le superbe Ilion era combuste.

Ma tu perque retorna a tante enoio?

Perque tu non monta al delectabile monte

que es principio e ration de tote joia?”

“Ora es tu celle Virgilio e cello fonte

que expande de parolas assi large fluvio?”,

io respondeva ad ille con pudente fronte.

“Oh del alteres poetas luce e honor,

que me vale le longe studio e le grande amor

que me ha facte cercar le tu volumine.

Tu es le maestro mie e le mi autor,

tu es ille sol de cuje io apprendeva

le belle stylo que me dona honor.

Vide le bestia pro cuje io me volveva;

adjuta me ab illa,famose sagio,

que illa tremer me face le venas e le pulsos”.

“A te conveni de prender un alie viage”,

respondeva, pois que lacrimar me vide,

“si tu vole escampar ab iste loco salvage;

proque iste bestia,pro le qual tu crita,

non lassa alcun passar per le su via,

ma tanto le impedi que le occide;

su natura es assi maligne e vitiose,

que nunquam imple le su appete,

e depost le repasto illa ha plus fame que antea.

Multe son le animales a cuje illa se accopula,

e plus essera ancora,in fin que le veltro

venira,e que la facera morir con dolor.

Iste non mangera terra ni peltro,

ma sapientia,amor e virtute,

e su nation essera inter feltro e feltro

De celle humile Italia sia le salvation

pro le qual moriva le virgine Camilla,

Euryalo e Turno e Niso per feritas.

Iste can le chassera per omne villa,

fin que la habera remisse in le inferno,

illac unde le invidia la ha facite olim exir.

Ergo,pro le tu melior io pensa e discerne

que tu me seque,e io sera tu guida,

e io te conducera de hic per le loco eterne,

ubi tu audira le desperate stridas,

tu videra le antique spiritos dolente,

que al secunde morte cata un crita;

e tu videra illes qui son contente

in le foco, proque illes spera de venir,

quando que essera,al beate gentes.

Al qual pois si tu volera ascender,

anima sia a isto plus de me digne:

con illa io va lassar te in le mi partir;

que celle imperator qui supra regna,

perque io me habeva rebellate a su lege,

non vole que in su citate per me on veni.

In tote partes ille impera et ibi rege;

illac es su citate e le alte throno:

oh felice es ille que ad ibi ille elige!”.

Et io ad ille:”Poeta,io te supplica,

per celle Deo que tu non cognosceva,

que io pote fugir isto mal e pejo,

que tu me mena a illac ubi ora tu diceva,

assi qui io vide le ostio de Sancte Petro

e illes cuje tu face tante triste”.

Alora ille se moveva, e io le ha sequite.