Leonardo da Vinci
Traduction in interlingua per Francesco Galizia

Leonardo da Vinci: (Vinci, 15 de april 1452 – Castello de Clos-Lucè, Amboise, le 2 maio 1519) esseva un artista e scientista italian, homine ingeniose e talento universal del Renascentia italian, esseva pictor, sculptor, architecto, ingeniero, mathematico, anatomista, musico e inventor; ille es considerate un del plus grande genios del humanitate. Ille incarnava le spirito del su epocha, portante lo al major formas de expression in le diverse campos del arte e del cognoscentia.

Leonardo

Biographia: Le origine e le familia (145 2–1481) Leonardo esseva le filio primogenito illegitime del notario ser Piero da Vinci, e del puera paisan Caterina, la qual habera un marito in le 1453, le paisano Piero del Vacchia. Ser Piero habera quatro uxor legitime ab le qual habera 12 filios, tote plus juvene de Leonardo. Ille apprendeva a scriber con le mano sinistre in maniera specular al scriptura normal. A Florentia ser Piero mandava le filio, in le anno 1470, al boteca del su amico Andrea del Verrocchio. Inter le studiantes on habeva: Sandro Botticelli, Perugino, Domenico Ghirlandaio e Lorenzo de Credi, le boteca exerceva un activitate poliedric: pictura, sculptura, usque al artes "minor". Le 5 augusto 1473 ille designava le su prime obra, le Paisage con fluvio, un vista del valle del Arno, pois faceva altere obras como: le Archangelo Raphael, le Madonna con Infante e angelos, e le successive Madonna del Garofano del 1474 circa. Al 1478 on ha le Portrait de un femina, (Ginevra de' Benci), le Annunciation e le Madonna del Flor. A iste annos on ha le su approximar se a Lorenzo De' Medici le Magnific e al su corte, del qual faceva parte le su maestro Verrocchio. Le 29 decembre 1479 Leonardo representava le cadavere de un del responsabiles del conjura del familia de' Pazzi, Bernardo Baroncelli (le assassino de Giuliano de' Medici). In le 1480, ille frequentava, le Jardin de Sancte Marco, in le qual, le ancian sculptor Bertoldo de Giovanni habeva un schola de arte a cuje participava anque, le juvene Michelangelo. A Milano (1482–1500): Inter le primavera e le estate del 1482 Leonardo il era a Milano, per portar al duce Ludovico le Moro un homage per parte de Lorenzo De' Medici; ille participava a un competition musical al corte ducal. Leonardo scribeva anque un famose "littera de empleo" per describer le su projectos de ingenieria, de apparatos militar, de architectura, de obras hydraulic, e sol al fin, de pictura e sculptura. Le 25 april 1483, con Bartholomeo Scorione, prior del convento del Immaculate Conception, stipulava le contracto per un pala pro le altar del ecclesia de Sancte Francisco, le pala del Virgine del Roccas. In le periodo milanese ille depingeva varie portraites, como le Portrait de musico, e le Portrait de Cecilia Gallerani, dicte le Dama con le ermellino . Le presentia del animal, ultra a revocar le nomine familiar del domina (galé in greco), alludeva anque al decoration del Ordine del Ermellino, recipite in le 1488 ab Ludovico ab parte de Ferrante de Aragon. In ille annos Leonardo initiava le projecto per un monumento equestre in honor de Francesco Sforza, patre de Ludovico le Moro. Le interprisa era colossal, non sol per le dimension del statua, que debeva esser fundite in bronzo, ma anque per le intention de sculper un cavallo in le acto de cabrar e abbatter se sur le inemico. Le 21 junio 1490, ille iva a Pavia, con le architecto Francesco Martini, autor del Tractato de architectura, que reprendeva le obra per Vitruvio, De architectura. Assi Leonardo in ille annos scribeva le Manuscripto B, dedicate al urbanistica, al architectura religiose e militar; ille studiava anque le corpore human e le su proportiones, que los habeva le su culmine in le celebre designo del Homine Vitruvian. Retornate a Milano ille se dedicava al festas per le nuptias de Anna Maria Sforza e Alfonso I de Este (1491) e per celle de Ludovico le Moro e Beatrice de Este. In le 1493, ille accompaniava in Germania, Bianca Maria Sforza, sposa del imperator Maximiliano de Habsburgo. Leonardo in le anno 1494 recipeva un commission, ab le convento de Sancte Maria del Gratias, pro decorar con frescos le parietes minor del refectorio, con un Crucifixion, facite per Donato Monfortano terminate in le 1495, e le Ultime Cena confidite a Leonardo. In tal obra, Leonardo reversava como in un summa tote le studios ab ille complite in ille annos, representante le su obra de maesro. Le Apostolos son designate a gruppos de tres, con al centro le figura insulate e dominante de Christo. Leonardo per le fresco, inventava un technica mixte de tempera e oleo sur duo stratos de exalbo, que consentiva a Leonardo de render un harmonia chromatic, con melior effectos de luce. Le 6 octobre 1499, Leonardo lassava Milano, pro ir a Mantova, hospite de Isabella de Este, ma pois iva a Venetia in le martio del 1500. Hic projectava, contra le menacia turc, un dica mobile, sur le fluvios Isonzo e Vipacco, pro provocar inundation sur le presidios del inemico. Ma repartiva anque ab Venetia. Depost haber visitate Roma e Tivoli, in le april 1501, ille retornava a Florentia, depost vinte annos. Morite le Magnific et expellite le su filio Piero in le 1494, esseva restaurate le Republica, con a capite ab le 1502 le “gonfaloniere” a vita Piero Soderini. In le 1502 Leonardo esseva assumite ab Cesare Borgia como architecto e ingeniero militar. Le duo se cognosceva a Milano in le 1499; le filio de papa Alexandro VI, dicte "duce del Valentino", mandava Leonardo, a Cesena, per visitar le fortalessas de Romagna e in augusto iva a Pavia, per le inspection al fortalessas lombarde del Borgia; a Urbino Leonardo deveniva amico de Niccolò Machiavelli, jam cognoscite a Florentia. Ab le martio 1503 esseva de novo a Florentia, ad april Piero Soderini confideva a ille le carga de decorar un del parietes del Salon del Cinquecento in le Palatio Vetule, ubi debeva esser representate alicun victorias militar del florentinos, a Leonardo esseva confidite le Battalia de Anghiari, un episodio del 29 junio 1440, durante que sur le pariete opposite haberea debite laborar Michelangelo Buonarroti, con le Battalia de Cascina (29 julio 1364 contra le Pisanos). In iste periodo initiava le su obra que le rendera celebre in le seculos, le “Gioconda” (Monna Lisa).

La Gioconda

Identificate como Lisa Gherardini, nascite in le 1479 e uxor de Francesco del Giocondo (ab cuje le nomine "Gioconda"), le pictura, es considerate le portrait plus famose del mundo. Le 9 julio 1504, moriva le patre Piero, al etate de 80 annos. Leonardo habeva le idea de scriber un tractato sur le volo del aves, ma ille in le 1505 compila solmente un Codice sur le volo del aves. Le ultime annos (1508–1519): A Florentia Leonardo acceptava de retornar a Milano per initiativa del governator francese de Milano, Charles d'Amboise, in le julio 1508. Le secunde sojorno milanese, durate usque le 1513, esseva un periodo multe intensive. Depingeva le Sancte Anna, le Virgine e le Infante con le Agno, completava, in collaboration con De Predis, le secunde version del Virgine del Roccas e se occupava de problemas geologic, hydrographic e urbanistic. Le 24 septembre 1514, Leonardo partiva per Roma, con le discipulos plus vicin: Melzi e Salai. Hic le artista on dedicava al su studios scientific, mechanic, de optica e de geometria e cercava fossiles sur le vicin Monte Mario; in ultra revideva Bramante e Giuliano de Sangallo, qui les se occupava del fabrica de Sancte Petro, Raffaello, qui depingeva con frescos le appartamentos papal, e forsan anque Michelangelo. Se occupava del disiccation del Palude pontin, - le projecto esseva approbate ab Leo X le 14 decembre 1514, e del nove porto de Civitavecchia. In le mesme momento reprendeva le studios de anatomia, jam initiate a Florentia e Milano. In le anno 1517, a maio Leonardo partiva per le Francia, insimul a Francesco Melzi e le servitor Battista de Vilanis, les esseva allogiate ab le rege Francisco I, in le Castello de Clos-Lucé, apud Amboise, e honorate del titulo de premier peintre, architecte, et mecanicien du roi, con un pension de 5000 scutos. Le ultime tres annos in Francia il era le periodo plus seren del su vita. Projectava le palatio royal de Romorantin, qui Francisco I intendeva eriger per le matre Luisa de Savoia. Participava al festas per le baptismo del Delphino e a celle per le nuptias de Lorenzo dè Medici. A Lyon in le 1515 e ad Argenton in le 1517, mitteva in scena un automato de leon, que camminava e pois aperiva le pectore plen de lilios. Le 23 april 1519 redigeva le testamento e moriva le 2 maio sequente. Le scientista: Leonardo es cognoscite supertoto pro le su picturas, pro le su studios sur le volo, ma es stato un ver precursor, in le campo del geologia. Ès stato inter le prime, de facto, a capir que cosa esseva le fossiles, e perque on trovava fossiles marin in le montanias, assi ille concludeva que le locos in cuje emergeva los fossiles, olim debeva esser del fundos marin. Le contribution de Leonardo a quasi tote le disciplinas scientific il era decisive; anque in astronomia habeva intuition fundamental, como sur le calor e le centralitate del Sol, sur le scintillar del stellas, sur le Terra e le Luna, Leonardo comparava le planetas a calamitas que on attraheva in modo reciproc, explicante assi le concepto de actration gravitational. Anque in botanica Leonardo per primo on observava que le folias son disponite sur le ramos non casualmente ma secundo leges mathematic; discoperìva que le anellos concentric del truncos indicava le etate del planta, e le phenomeno del remontar del aqua ab le radices al truncos per capillaritate, anticipante le concepto del lympha ascendente. Le inventor: In le 1486 Leonardo exprimeva le possibilitate del volo human: ab le 14 martio al 15 april 1505, scribeva parte del Tractato del aves, extendente in le 1508 le su studios al anatomia del aves e al resistentia del aere e, in le 1515, adjungeva le studio del motion del aere. Clama motion instrumental le volo human realisate con le uso de un machina: individua in le paracadita le medio plus simplice de volo. Ab le analogia inter le peso e le apertura alar del aves cerca de stabilir le apertura alar que le machina deberea haber e qual fortia deberea esser empleate per mover lo e sustener lo. Le su notas il ha numerose inventiones in campo militar: projecta naves con rostros per rumper le carinas del inemico, le scafandro per immersor, le submarino e bombas incendiari con un composition de carbon, salnitro, sulfure, pice, incenso e camphora. Pensa al bicycletta actual, al helicoptero, a un apparato a rotas dentari como le prime calculator mechanic, a un automobile avantiante ab un mechanismo a spiral et a un telario automatic, projectava un instrumento musical: le viola organista. In le annos vivite a Roma ideava un systema per le uso industrial del energia solar, per medio de speculos

Le ultime cena

concave per calefacer le aqua de un cisterna. Le studios de anatomia: Anque le corpore human lo attraheva, qual machina perfecte e ben plus complicate del machinas facite de ingranage. In le su designos monstra anque le instrumentos alora usate ab le chirurgos. Leonardo studiava anatomia in tres periodos: a Milano, inter le 1480 e le 1490, in particular le musculos e le ossos, pro le su activitate artistic; pois a Florentia, inter le 1502 e le 1507, on applicava del mechanica del corpore, e in fin, ab le 1508 al 1513, a Milano e a Roma, se interessava al studio del organos interne e del circulation del sanguine. Studiava anque le arterias, le venas, le capillares; comprendeva le alteration senil et etiam le arteriosclerosis. Leonardo cercava de capir como functionava le oculo e le vision tridimensional, discoperiva anque le retina e le nervos optic, e reportava tote iste observationes in designos e litteras. Le obras hydraulic: Leonardo on dedicava a studios hydraulic in le su permanentia a Milano, e in Lombardia ric de un ample rete de canales. Collaborava con Venetia per regular le curso del fluvio Brenta, varie son le su projectos in le su scriptos: un canal pro unir Florentia con le mar, regulante le fluvio Arno; Leonardo projectava anque machinas per le uso del energia hydraulic. Le ingenieria civil e le architectura: A Leonardo interessava supertoto projectos hydraulic o de ingenieria militar, in le su littera a Ludovico le Moro del 1492, Leonardo vantava le su capacitate de natura militar, a Milano haberà le titulo de "ingegnarius", e projectera fortalessas. Ma ille on occupara anque del moderne ideation de un citate ideal, structurate sur plus nivellos stratal, ubi al nivello inferior flueva le carros, e in cello superior haberea commoditate per le pedones.

Michelangelo Buonarroti

Traduction in interlingua per Francesco Galizia

autoritratto

Michelangelo Buonarroti: (Caprese, 6 martio 1475 – Roma, 18 februario 1564) il era uno sculptor, pictor, architecto e poeta italian. Protagonista del Renascentia italian, esseva de jam recognoscite al su tempore como un del plus grande artistas de sempre, con le su activitate faceva un recerca del ideal de beltate. Le su nomine es ligate a un serie de obras que lo ha consignate al historia del arte, alicun del quales son cognoscite in toto le mundo e considerate inter le plus importante labores del arte occidental: le David, le Pietate, le Moses o le cyclo de frescos in le Cappella Sixtine, son considerate obras superior del ingenio creative human. Biographia: Michelangelo nasceva a Caprese, apud Arezzo, ab Ludovico de Leonardo Buonarroti, podestà (burgomaestro) de Chiusi e Caprese, e Francesca de Neri. Ille il era le secundogenito, de cinque filios. Le familia il era parte del nobilitate florentin, con cargas in le public officios, les habeva un scuto de armas e un cappella in le Basilica de Sancte Cruce. Infantia (1475-1487): Jam al fin di martio, terminate le carga de Ludovico Buonarroti, le familia retornava a Settignano, presso Florentia, ubi le neonato esseva confidite a un nutrice local, filia e uxor de laborator de marmore; Michelangelo, explicante perque prefereva le sculptura al altere artes, recordava iste confidemento, susteneva de provenir ab un pais de “sculptores ”, ubi ille ab le nutrice habeva bibite «lacte impastate con le pulvere de marmore». In le 1481, le matre moriva quando ille habeva sex annos. Michelangelo iva in le 1487, al boteca de Domenico Ghirlandaio, esseva le mesme Ludovico a conducer le filio de dece-duo annos al boteca, del su amico, que in celle periodo era active al cyclo frescate del Cappella Tornabuoni in le ecclesia de Sancte Maria Novella, Michelangelo habeva un interesse particular per maestros, como Giotto e Masaccio. Al jardin neoplatonic (1488-1492): Michelangelo initiava a frequentar le jardin de Sancte Marco, un academia artistic de Lorenzo le Magnific, hic le juvene talentos, les poteva copiar, adjutate ab le vetule sculptor Bertoldo de Giovanni, scholar de Donatello. Un anecdota celebre es cello del Testa de Fauno, un copia in marmore de un obra antique. Vidite ab le Magnific in visita al jardin, lo criticava per le perfection del dentatura que on videva ab le bucca semiaperte, inverosimile in un figura ancian. Ma ante que le senior terminava le gyro del jardin, le Buonarroti con trepano e martello incideva un dente e forava un altere, suscitava le admiration de Lorenzo; le qual peteva le permisso a Ludovico Buonarroti de hospitar le garson in le residentia del su familia. Verso le 1490 le juvene artista poteva assi cognoscer le personalitate del su tempore, como: Poliziano, Marsilio Ficino e Pico del Mirandola. Cognosceva anque le juvene filios de casa Medici: Petro, Johannes, pois papa Leo X, e Julio, futur Clemens VII. Al periodo del jardin e del sojorno in casa Medici, son duo obras, le Madonna del Scala e le Battalia del Centauros (1491). In le 1492 moriva Lorenzo le Magnific e Piero de' Medici, succedeva al patre in le governamento del citate. In le 1493 Michelangelo sculpeva le Crucifixo lignee. Durante que le progressive declino politic et economic del citate, in Italia descendeva le armea francese de rege Carolo VIII (1494) . Apena partite le monarcha, le predicator Gerolamo Savanarola, expelleva le Medici e proclamava le Republica, Michelangelo alora iva a Bologna, ubi trovava hospitalitate presso le nobile Johannes Francisco Aldovrandini, le artista retornava pois a Florentia post un anno le decembre del 1495. Prime sojorno roman (1496-1501): Arrivava a Roma le 25 junio 1496, e le artista initiava a sculper un statua de Baccho (Museo del Bargello), representate como un adolescente ebrie, con effectos simile a cellos del sculptur hellenistic. Gratias a Jacopo Galli, Michelangelo recipeva alteres commission, inter le qual le tabula depingite del Deposition per le ecclesia de Sancte Augustino, e, le Pietate in marmore per le ecclesia de Sancte Petronilla, hodie in Sancte Petro. Iste ultime obra, que confirmava le consecration de Michelangelo in le arte sculptoree - ad apena vinte-duo annos – il era ordinate ab le cardinal francese Jean de Bilhères Lagranlos, ambassador de Carolo VIII, presso papa Alexandro VI. Le gruppo, esseva disveloppate con un composition pyramidal, con le Virgine como axe vertical e le corpore de Christo como axe horizontal. Le Pietate essera le su prime obra de maestro, ma anque le su prime statua in marmore de Carrara. Retorno a Florentia (1501-1504): Le 16 augusto del 1501, le Opera del Domo de Florentia le confideva un colossal statua de David pro le Cathedral. Michelangelo initiava a laborar in le septembre del mesme anno e completava le obra in tres annos. Le artista affrontava le thema del heroe juvene e nude, calme ma prompte a un reation, quasi a symbolo del ideal republican, que videva in le citatano-soldato - e non in le mercenario – le unic defensor del republica. Assì, le Communa decideva de facer lo symbolo del citate et esseva collocate in Placia del Senioria. A Roma sub Julio II (1505-1513) : Papa Julio II Della Rovere, eligite in le 1503, habeva un programma de governamento que univa politica e arte, se circumfereva del plus grande artistas (inter le quales Bramante e Raffaello) per restituer a Roma le grandor del passato imperial; clamate a Roma in le martio 1505, Michelangelo

particular del Cappella Sixtin

habeva le carga de realisar un sepulcro monumental per le papa, in le Basilica de Sancte Petro. Julio II confideva al artista, in le 1508, le decoration del volta del Cappella Sixtine; le 8 maio del mesme anno le artista ampliava le programma iconographic, con le historia del humanitate "ante legem", id es antea que Deo inviava le Tabulas del Lege: in vice del Apostolos mitteva septe Prophetas e cinque Sibillas, in le cornice; dividite in novem partition, ubi son representate episodios del Genesis, disponite in ordine chronologic partente ab le pariete del altar: Separation del luce ab le tenebras, Creation del astros e del plantas, Separation del terra ab le aquas, Creation de Adam, Creation de Eva, Peccato original et expulsion ab le Paradiso Terrestre, Sacrificio de Noah, Diluvio Universal, Ebrietate de Noah; in le cinque partition sur le thronos son del Nudes que los sustene guirlandas con folias de querco, allusion al casato del papa id es Della Rovere, e medallion bronzee con scenas del Antique Testamento; in le lunettas e in le velas ibi son le quaranta generationes del Ancestres de Christo, reprendite ab le Evangelio de Mattheo; in fin on trova quatro scenas biblic: Judith e Holofernes, David e Goliath, Punition de Aman e le Serpente de bronzo. Le thema general del frescos del volta es le mysterio del Creation de Deo, que attinge le culmine in le realisation del homine a su imagine e similantia. Con le incarnation de Christo, ultra a redimer le humanitate ab le peccato original, on completava le creation divin, altiante le homine verso Deo. In ultra le volta celebra le union inter Antique e Nove Testamento, ubi le prime prefixava le secunde, e le prevision del venita de Christo in ambiente hebraic (con le prophetas) e pagan (con le sibillas). Le fresco extraordinari esseva inaugurate le vigilia de Omnesanctos del 1512; ma post qualque mense Julio II moriva. A Florentia (1516-1534): Le filio de Lorenzo le Magnific, Johannes, deveniva pontifice con le nomine de Leo X, Michelangelo laborava pro le nove papa fin ab le 1514, quando refaceva le faciada del su cappella al Castello Sancte Angelo. In le 1515, le familia Buonarroti obteneva le titulo de conte ab le papa. In un viage a Florentia in le 1516, le papa decideva de indir un concurso pro realisar un nove faciada del ecclesia "de familia" del Medici, Sancte Lorenzo, a cuje les participava Juliano de Sangallo, Raffaello, Andrea e Jacopo Sansovino, e le mesme Michelangelo, invitate ab papa Leo X;. le victoria iva a iste ultime, al epocha ingagiate a Carrara per seliger le marmores per le sepulcro de Julio II. Le 19 januario 1518 esseva signate le contracto Michelangelo in Versilia creava le strata per le transporto del marmore, le blocos ab le cava de Trambiserra los era inviate ad Azzano, usque al Forte del Marmores e ab illac imbarcate in mar et expedite a Florentia per le fluvio Arno. Le papa al morte del ultime heredes directe del dynastia medicee: Juliano Duc de Nemours in le 1516 e Lorenzo Duc de Urbino in le 1519; voleva hospitar dignamente le restos del duo cosinos, e cellos del fratres Magnific Lorenzo e Juliano, le prime patre e le secunde oncle de Leo X, le papa voleva crear un cappella funebre, le Sacristia Nove, in Sancte Lorenzo. Le morte del papa suspendeva le projecto, ma in le 1523 esseva elegite le su cosino Julio, qui prendeva le nomine de Clemens VII e confirmava a Michelangelo tote le cargas. Le obra initiava in le 1525, le tumbas del duo capitanos son in un sarcofago surmontate ab duo statuas destendite con le Allegorias del Tempore: in celle de Lorenzo le Crepusculo e le Aurora, e in celle de Juliano le Nocte e le Jorno. Le statua sur le altar del Madonna Medici es symbolo de vita eterne et es flancate ab le statuas del Sanctos Cosma e Damian (protectores del Medici). Le Republica e le assedio (1527-1530): In le 1527, depost le Saccheo de Roma, per parte del mercenarios german de Carolo V, Florentia insurgeva contra, Alexandro de' Medici, e instaurava un nove republica. Michelangelo, le 22 augusto 1528, il era al servicio del nove governamento republican. Le 10 januario 1529 esseva nominate membro del "Novem de militia", pro occupar se del defensa, le 6 april habeva le carga de "Governator general del fortalessas", in prevision del assedio del fortias imperial. Nonobstante le su desperate defensa le citate non poteva facer altere que render se. Post le retorno del Medici (12 augusto 1530) fugeva a Venetia (septembre 1530). Le Bibliotheca Laurentiane (1530-1534): Le pardono de Clemens VII non mancava, a pacto que le artista reprendeva le labor a San Lorenzo ubi, ultra al Sacristia, on era adjungite un monumental bibliotheca public (1524) e per le altar major le Tribuna del reliquas (1525). Ille sculpeva anque un Apollo per Baccio Valori, le governator de Florentia, e in le 1531 exequeva le Noli me tangere. Le epocha de Paulo III (1534-1545): Clemens VII le 22 septembre 1533, a ille habeva ordinate le decoration del pariete de fundo del Cappella Sixtine con le Judicio Universal, ma moriva pauc dies depost; et esseva elegite Paulo III, Farnese, qui non sol confirmava le carga del Judicio, ma nomininava Michelangelo pictor, sculptor e architecto del Palatio Vaticano. Le labores al Sixtine initiate al fin del 1536, usque le autumno del 1541. Al centro del fresco ibi es le Christo judice con vicin le Madonna qui guarda verso le electe; iste ultime les forma un ellipse in un turbine de sanctos, patriarchas e prophetas. Con le transferimento sur le Capitolio del statua equestre del Imperator Marco Aurelio, symbolo del autoritate imperial e del continuitate inter le Roma imperial e celle papal, le pontifice incargava Michelangelo, in le 1538, de restructurar le placia, centro del administration civil roman ab le Medievo. Realisava un placia a planta trapezoide con al fundo le palatio del Senatores, con un scala a duple rampa, e delimitate al latere ab le Palatio del Conservatores e le Palatio Nove, ambes convergente verso le scalon de accesso al Capitolio. Circa ab le 1537 Michelangelo habeva initiate un amicitia con le marquise de Pescara Victoria Colonna con la qual scribeva litteras e poesias e qui moriva in le 1547, in celle periodo realisava per illa le Crucifixion e in le 1541 le Pietate de Victoria Colonna. Le papa Farnese in le 1542 confideva a ille le decoration del su cappella private in Vaticano (Cappella Pauline). Michelangelo realisava duo frescos: le prime, le Conversion de Paulo (1542-1545), presenta un paisage spoliate e, al centro, le luce cecante que ab Deo descende supra Paulo a terra; le secunde, le Martyrio de Sancte Petro (1545-1550), il ha un cruce disponite in diagonal con al centro le visage del martyre. In le 1542, le tumba de Julio II esseva terminate in le ecclesia de Sancte Petro in Vincule, inter le 1544 e le 1545 il era adjungite le statuas de Moses, de Lia (Vita active) e de Rachel (Vita contemplative), al flanco del pontifice on trova un Sibilla e un Propheta, con supra le Virgine con Infante. Vetulessa e morte (1546-1564): In le su ultime decennas de vita Michelangelo prefereva facer projectos architectonic e urbanistic, in le octobre del 1546, a Michelangelo esseva confidite le fabricas de Palacio Farnese e del Basilica de Sancte Petro. Inter le 1547 e le 1550, le artista projectava le completamento de Palatio Farnese. In le 1555 esseva elegite Paulo IV, qui lo confirmava in le carga del Basilica de S. Petro. Le vetule Michelangelo projectava, in le 1560 le monumental Porta Pie, e in le 1561 un restructuration del ecclesia de Sancte Maria del Angelos al interne del Thermas de Diocletiano, intra le grande spatio del tepidarium. Le 31 januario 1563 Cosimo I de' Medici fundava, le Academia e le Compania del Arte del Designo de cuje esseva subito electe consule le Buonarroti. Le Compania era un Corporation cuje debeva aderir tote le artistas de Toscana, le Academia, in vice, habeva le tutela sur le production artistic de Florentia. Il era le ultime modo de Cosimo per facer lo retornar a Florentia. Le 18 februario 1564, al etate de 88 annos, Michelangelo moriva a Roma. A pauc dies del morte, su nepote Lionardo Buonarroti, arrivava a Roma per transportar le cadavere a Florentia, que arrivava le 11 martio, le feretro esseva portate in Sancte Cruce per esser honorate. Le 14 julio 1564 le cathedral de S. Lorenzo esseva adornate per drappos nigre e de tabulas dipingite con episodios del su vita; Le inhumation eveniva in Sancte Cruce, in un sepulcro designate ab Giorgio Vasari, componite de tres figuras plorante que los representa le pictura, le sculptura e le architectura. Le funerales de stato confirmava lo status attingite ab le artista et esseva le consacration definitive del su mytho, como artifice, capace de attinger vertices creative in qualcunque campo artistic.

Raffaello Sanzio
Traduction in interlingua per Francesco Galizia

Raffaello Sanzio: (prop. R. Santi, lat. Raphael Sanctius, Urbino, 28 martio 1483 - Roma, 6 april 1520) era un pictor e architecto italian, inter le plus celebre del Renascentia italian.

autoritratto di Raffaello

Biographia: Origini (1483-1490): Raffaello nasceva a Urbino le 28 martio (venerdì sancte) del 1483. Il era le unic filio de Johannis Santi e Maria de Nicola Ciarla. Le cognome "Sanzio" de facto es un del declination de "Santi", derivate ab le latino "Sancti" con cuje Raffaello serà pois solite, in le maturitate, signar le su obras. Le matre moriva, le 7 octobre 1491, le patre on sposava de novo con Berardina de Petro, ab la qual habera le filia Elisabetta. Recipeva le su formation artistic in le boteca del patre, (1491-1494) qui era pictor al corte ducal del familia Montefeltro, ante per Friderico e pois per su filio Guidobaldo. In le formation de Raffaello il era determinante le facto de esser nascite e de haber passate le juventute ad Urbino, que in ille periodo era un centro artistic de primari importantia que irradiava in Italia e in Europa le ideales del Renascentia. Hic Raffaello, poteva ir con le patre al sales del Palatio Ducal, habeva modo de studiar le obras de Piero della Francesca, Luciano Laurana, Antonio del Pollaiolo, Melozzo da Forlì e alteres. Giovanni Santi habeva un cognoscentia directe del pictura contemporanee non sol italian, como demonstra un su Chronaca rimata, scripte in occasion del nuptias de Guidobaldo con Elisabetta Gonzaga. In le boteca del patre, le juvenissime Raffaello apprendeva le notion de base del technicas artistic, inter le qual anque le technica del fresco: un del su prime obras es de facto le Madonna de Casa Santi, delicate pictura mural in le casa familiar. Le 1 augusto 1494, quando Raffaello habeva un-dece annos, moriva le patre, Raffaello hereditava le activitate del patre, insimul a alicun collaboratores inter le qual, supertoto, Evangelista del Pian de Meleto e Timotheo Viti ab Urbino. A schola del Perugino (1494-1498) Le presentia de Raffaello, apud al Perugino es ligate ad alicun labores del su boteca inter le 1497 e le nove seculo. In particular in le tabuletta del Nativitate del Madonna in le Pala de Fano (1497) e in alicun figuras del frescos del Collegio del Cambio a Perugia (1498) . Sembla que le su prime obra sia le Madonna con le Infante, frescate in le camera in cuje on crede que ille sia nascite, in casa Santi a Urbino, del 1498 circa. In Umbria: (1499-1504): In le 1499 Raffaello, a dece-sex annos, on transfereva in Umbria a Città di Castello, ubi ille recipeva le su prime commission: le Standardo del Sanctissime Trinitate. Le 10 decembre 1500, Raffaello et Evangelista de Pian de Meleto les obteneva ab le sorores del convento de Sancte Augustino un nove labor, le Pala del beate Nichola ab Tolentino, terminate le 13 septembre 1501. In le contracto Raffaello, il es jam mentionate como: magister Rafael Johannis Santis de Urbino.

schola de Athenas

A Città di Castello le artista lassava al minus altere duo obras, le Crucifixion e le Sponsalias del Virgine, del 1502-1503. 
A Perugia in le annos 1504 e 1505 a ille il era ordinate ben tres palas de altar: le Pala Colonna, per le ecclesia del monachas del convento de S.Antonio, le Pala Oddi, per S. Francisco al Prato, e le Assumption del Virgine, pro le clarissas de Monteluce. Al mesme periodo son alicun Madonnas , inter le qual le plus celebre son: le Madonna Solly, le Madonna Diotallevi, le Madonna con le Infante inter le sanctos Girolamo e Francesco. Verso le 1503, le artista viagiava, ultra que in Umbria e Urbino, a Florentia ubi videva le prime obras de Leonardo da Vinci, a Roma entrava in contacto con le cultura classic (le Tres Gratias e le Sonio del cavallero), e a Siena collaborava con le Pinturicchio al frescos del Libreria Piccolomini. Le periodo florentin (1504-1508) Raffaello il era a Siena, quando a ille perveniva novas de Leonardo e Michelangelo ingagiate al frescos del Battalia de Anghiari e del Battalia de Cascina, on faceva preparar un littera de presentation ab Johanna Feltria, soror del Duce de Urbino e uxor del duce de Senigallia; in le littera, datate 1 octobre 1504 e adressate al “gonfaloniere” a vita Petro Soderini, on recommenda le juvene filio de Johannis Santi, le artista habera commission ab alicun citatanos, como Lorenzo Nasi, pro le qual depingeva le Madonna del Cardellino, e per Domenico Canigiani, le Madonna Canigiani, le conjuges Agnolo e Maddalena Doni, e Taddeo Taddei, per le qual exequeva, in le 1506, le Madonna del Prato. Raffaello in le 1505-1505 il era a Urbino, al corte de Guidobaldo ab Montefeltro : et exequeva un serie de portraites, inter le qual celle de Guidobaldo, del uxor Elisabetta Gonzaga e del herede designate del ducato Guidobaldo Della Rovere. Per le duce depingeva un grande Madonna e duo tabulettas, Sancte Michael e Sancte Giorgio e le Draco. Per familias florentin del burgesia Raffaello depingeva alicun obral maestral absolute, como le Madonna con le Infante e sancte Johannis, le Belle jardinera, e le Madonna del Belvedere. In iste obras le figura del Virgine on altia avante al paisage, dominante lo con beltate et elegantia, con gestos affectuose al infantes. In le Sacre Familia, del 1507 circa, le expression son sublime e poetic, del momentos del vita quotidian. Al periodo florentin appertine alteres portraites: le Femina gravide, Agnolo Doni e Maddalena Strozzi, le Dama con le Liocorno e le Mute. Obra crucial de iste phase es le Pala Baglioni (1507), ordinate ab Atalanta Baglioni, in recordo del morte de su filio Grifonetto, per le altar del ecclesia de S. Francisco al Prato, de Perugia. Le obra conclusive del periodo florentin, es le Madonna del Baldacchino del 1507. Le periodo roman (1509-1520): Verso le fin del 1508, Raffaello esseva clamate a Roma. In celle periodo Papa Julio II, habeva mittite in acto un obra de renovamento urbanistic e artistic del Urbe e del Vaticano clamante a se ipse le melior artistas, inter le qual Michelangelo e Donato Bramante. Esseva Bramante, a suggerer al papa le nomine del co-citatano Raffaello, ma forsan anque le familia del Papa, le Della Rovere e in particular Francesco, filio de Johanna Feltria, qui jam habeva recommendate le artista a Florentia. Le papa le canfideva le decoration, del su nove appartamento papal, le Stanzas (1509). In le prime, le Stanza del Signatura, al parietes Raffaello decorava quatro grande lunettas, inspirante se al quatro facultate del universitate medieval: theologia, philosophia, poesia e jurisprudentia. Le celebre Obras son: le Disputa del Sacramento, le Schola de Athenas, le Parnaso e le Tres Virtutes: Fortessa, Prudentia e Temperantia. In iste ille explicava un vision scenographic et equilibrate, in cuje le massas de figuras son disponite, in symmetrias solemne, al insigna de un monumentalitate e un gratia que pois essera definite "classic". In le 1511, le decoration del successive Stanza, destinate a sal del Audientias son: le Chassata de Heliodoro ab le Templo, que monstra un stylo "dramatic", facite per actiones agitate, pausas e a symmetrias, in le Missa de Bolsena, retorna rythmos calme, anque si le effectos luminose crea un innovative dramaticitate; de novo in le Incontro de papa Leo Magne con Attila, recurre a symmetrias e action, durante que in le Liberation de S. Petro, on pervene le culmine del studios sur le luce, con un scena nocturne illuminate del fulgor lunar e del apparition angelic que libera le pontifice del prision. Al initio del 1513, papa Julio II moriva, e le su successor, Leo X Medici, confirmava tote le cargas a Raffaello. Augustino Chigi, ricchissime banchero de origine senese, habeva facite construir le Villa Farnesina ab Baldassarre Peruzzi, ma pois Raffaello esseva clamate a laborar antea con le fresco del Triumpho de Galathea (1511), pois al Loggia de Psyche (1518-1519) e in fin al camera con le Historias de Alexandro. In iste periodo Raffaello cognosceva le filia de un fornero de Transtibere, de nomine Margherita Luti, con illa habera un passion amorose. Fructo de iste passion es le celebre portrait note como: Le Fornarina, obra de dulce e simplice sensualitate unite a un fulgurose luminositate, in cuje le artista reprendeva seminude le su musa-amante. In ultra pro le Chigi, Raffaello exequìva le fresco del Sibillas e angelos, (1514) in Sancte Maria del Pace e le Cappella Chigi in Sancte Maria del Populo, ubi le artista curava anque le projectation architectonic. Apud al activitate de frescante, un altere es ligate al portraites, como: le Portrait de Cardinal (1510-1511) , le Portrait de Baldassarre Castiglione (1514-1515), e le Portrait de Fedra Inghirami (1514-1516) Ma era supertoto con le Portrait de Julio II, que le innovation on faceva plus evidente, le attitude de malanchonic pensositate, introduce un nove elemento psychologic usque ad alora extranee del portraites official. Un disposition simile esseva replicate anque in le Portrait de Leo X con le cardinales Julio de' Medici e Luigi de' Rossi (1518-1519). Jam in le Madonna de Foligno (1511-1512), le schema traditional es superate ab le continue remandar inter le parte superior e inferior, le passo decisive on compiva totevia con le Madonna Sixtine (1513-1514), ubi un tenta removite e un balustrada face ab cornice a un apparition terren de Maria. Puncto final es le pala con le Ecstase de Sancte Cecilia (1514), con le interjection del stato ecstatic del sancta, qui renuncia al musica terren, representate ab vetule instrumentos musical al su pedes, in favor del musica divin. Nonobstante le cargas, ille continuava le production de tabulas destinate al uso private, ad exemplo: le Madonna del Seggiola (1513-1514 circa), e Le Velate (1516 circa) . A trenta annos Raffaello era le titular del plus active boteca de pictura de Roma, per un periodo hospitate in le su mesme casa (Palatio Caprini), e assi ille formava un generation de artistas. Alumnos fidel esseva: Tommaso Vincidor, Vincenzo Tamagni, Julio Romano e Guillaume de Marcillat. In le Stanzas, Leo X confirmava a Raffaello le rolo que habeva sub le su predecessor. Le tertie Stanza, pois dicte del Incendio de Borgo, (1514-1517) il era centrate sur le celebration del pontifice in carga a transverso le figuras del su homonyme predecessores, Leo III e Leo IV. Raffaello architecto: Quando Raffaello acceptava le carga de superintendente del labores del Basilica de S. Petro, depost le morte de Bramante (1 augusto 1514), ille habeva de jam del experientias de architectura. Pro Augustino Chigi, ille habeva curate le Villa Farnesina e le Cappella Chigi in S. Maria del Populo. In ultra habeva participate al construction del parve ecclesia de Sancte Eligio del Aurifices. In le novembre 1515, ille participava a Florentia al proba per le faciada de S. Lorenzo, vincite pois ab Michelangelo. Assì Raffaello on dedicava al fabrica de Sancte Petro con enthusiasmo, ma anque con timor, per voler equaliar le perfection del antique, habeva ab Fabio Calvo un traduction del De architectura per Vitruvio, assi poteva studiar le tractato directemente, pro le studio del monumentos roman. In le projectation Raffaello utilisava un nove systema, cello del projection orthogonal, abandonante le configuration prospectic de Bramante. Alteres palatios esseva projectate ab Raffaello, con le adjuta del su boteca, illos son: le Palatio Jacopo ab Brescia, le Palatio Alberini e Palatio Vidoni Caffarelli. Un altere projecto, esseva cello de Villa Madama sur le Monte Mario, initiate in le 1518, per parte de papa Leo X e del cardinal Julio de' Medici. Ab Leo X, Raffaello habeva le carga de examinar le structuras del Pantheon e de rediger un planta de Roma imperial, con un instrumento munite de bussola, describite in un littera al papa, e in cuje on trova un passionate expression de admiration pro le cultura classic. Terminava in le 1519, le decoration del Logias Vatican, circum le corte de S. Damaso. Le cardinal Julio de' Medici in le 1518 requireva un pala destinate al cathedral de Narbonne, su sede episcopal, le pala reguardava le Transfiguration de Christo, que essera le su ultime obra. Le morte: Raffaello moriva le 6 april 1520, a sol 37 annos, in le die de Venerdi Sancte. In le camera ubi ille moriva era state appendite, alicun dies ante del morte, le Transfiguration. Le su morte il era salutate ab le emovente dolor del integre corte papal. Le su corpore esseva sepulte in le Pantheon, como ille mesme habeva requirite. Le epigraphe del tumba de Raffaello, in un distico scripte pro le occasion ab Petro Bembo e situate in le Pantheon, dice:

(LA) « ILLE HIC EST RAPHAEL TIMUIT QUO SOSPITE VINCI RERUM MAGNA PARENS ET MORIENTE MORI »

(IA) « Hic es celle Raffaello ab cuje, fin qui viviva, Matre Natura timeva de esser superate, e quando  moriva timeva de morir con ille. »