Traiano: le optime Imperator

Traduction in Interlingua per Francesco Galizia

Imperator Traiano

Marco Ulpio Nerva Traiano, in latino: Marcus Ulpius Nerva Traianus (Italica, 18 septembre 53 – Selinunte de Cilicia, 8 augusto 117 d. C.), esseva Imperator roman ab le 98 al 117 d. C.

Sub le su commando supreme le Imperio Roman perveniva al su maxime extension territorial (5,5 milliones de kilometros quadrate). Le su titulo complete era: IMPERATOR • CAESAR • DIVI • NERVAE • FILIVS • MARCVS • VLPIVS • NERVA • TRAIANVS • OPTIMVS • AVGVSTVS • FORTISSIMVS • PRINCEPS • GERMANICVS • DACICVS • PARTHICVS • MAXIMVS.

Biographia:Traiano era filio de un senator qui habeva le su mesme nomine. Appertineva ad un familia, celle del Ulpii, que, ben que provincial, era emerite e de rango senatorial. Le Ulpii les era un familia italic stabilite se in le provincia iberic de Baetica (hodierne Andalusia - Espania), Traiano nasceva le 18 septembre 53 ad Italica (fundate ab Scipion le African), non lontan del actual Sevillia. Le matre, Marcia, era Iberica, le patre non era sol senator, ma habeva habite altere cargas importante, inter le qual: le proconsulato de Asia, le consulato e in le 76-77 era governator de Syria ( Legatus pro praetore Syriae). Le carriera de Traiano initiava inter le rangos del exercito sequeva le varie etappas del cursus honorum ordinari; ille era questor, pretor e legato. Pois era tribuno militar e inde consule in le 91, e in le 96 ille deveniva Governator de Germania prestante servicio longe le ripas del Rheno. Prendeva parte al guerras del imperator Domitiano in Germania, et era cognoscite como uno del melior commandantes del Imperio quando, in le 96, Domitiano esseva occise. Le su notorietate, in le ambiente militar, sub le regno del successor de Domitiano, le ancian senator Nerva, qui per le excellentia del persona, adoptava Traiano como filio e successor in le primavera del 97. Traiano era electe Imperator in le 98, e remaneva al su carga usque al 117. Traiano on trovava a Colonia in Germania, quando le notitia del su election le perveniva, ab parte del cosino e futur successor Aelio Adriano. Deveniva Imperator le 27 januario 98, al etate de quaranta-cinque annos. Il era le prime Imperator non italic, pois que nascite in Espania. Ille totevia non vadeva subito in le Urbe, ma ante puniva le pretorianos rebelle inplicate in le revolta contra Domitiano. Entrava in Roma duo annos postea, depost haber ordinate le confinios (limes) imperial del Rheno e del Danubio. Liberava multe gente qui era state imprisionate ab Domitiano e restitueva le proprietate private que il era confiscate. Le su popularitate era tal que le Senato le concedeva le titulo honorific de optimus, "le melior". Le senator Plinio le Juvene le adressava, durante le cerimonia, un longe panegyrico in cuje peteva que al Senato esseva concedite un participation major in le condution administrative del Stato. Traiano acceptava iste requestas, e clamava multe del “patres conscriptos” (senatores) a governar le provincias del Imperio. Traiano on serviva de un organo le Consilium Principis, pro judicar, del qual les faceva parte le melior juristas del epocha. De altere parte ille era un del imperatores plus serie, honeste e correcte, qui los faceva un optime princeps qui sapeva gerer al melio le affaires del “res publica”. Non esseva nunquam corrupte ab le poter e non usava le su titulo e le su poter per superpassar le lege, al contrario recognosceva sempre le primatia de illo anque super le su carga. Sapeva facer se amar ab tote, in particular ab le duo partes social plus importante: le Senato e le exercito. Traiano reinfortiava le viabilitate restaurante le principal stratas que los on ramificava ab le Urbe al resto del Imperio. Construiva ex novo le porto de Claudio que conjungeva Roma con tote le regiones del Imperio, le projecto era del architecto Apollodoro de Damasco; le labor durava ab le 100 al 112, con le creation de un bassino de forma exagonal con lateres de 358 metros e profunde 5 metros, con un superficie de 32 hectares e un imbarcatorio de 2000 metros, assi on habeva le nove porto de Traiano. Esseva anque construite un ulterior canal con le Tibere, et Ostia era connectite ab un strata pavimentate. Traiano ordinava le ampliation del porto adriatic de Ancona, ubi faceva construir un nove imbarcatorio, pro ameliorar le protection ab le undas jam offerite ab le promontorio sur le qual surge le citate; le Senato e le populo roman, in honor del imperator les faceva construir in le porto un Arco. Traiano ameliorava anque le Via Appia, con un nove trajecto que partiva ab un altere Arco edificate a Benevento, usque le porto de Brindisi (Via Traiana). Actuava anque un serie de bonification in le Agro Pontin. A Roma construiva un Foro et edificios, destinate al public administration. Le extraordinari complexo del Foro de Traiano resolveva le problemas del area circum le Via Sacre. Ultra al Basilica Ulpia, le placia, le officios, le bibliothecas, e le templo a Venus Genetrix, Traiano, erigeva in le su Foro le Columna Traiana como celebration del su conquesta del Dacia. Alte 30 metros circa e large 4, in origine colorate, al su interno un scala a cochlea porta al culmine. Al externo on involve a spiral sur le columna un frisio longe 200 metros e large 1 m. con sculpite plus de 2000 figuras in basse-relievo. Le columna era surmontate ab un statua del imperator (substituite in le 1588 ab un de sancte Petro), e al base esseva collocate le urna cinerari de auro que contineva le cinere del defuncte imperator qui habeva le honor exceptional de esser sepelite intra le muros del Urbe. A Traiano on debe le construction de un nove aqueducto que augmentava le provision hydric in Roma, que los era assecurate ab le acqueductos construite pridem e supertoto ab cello note como Anio Novus (construite ab Claudio). Le labores initiava in le 109, le structura colligeva le aquas del fontes del montes Sabatinos, presso le laco de Bracciano (lacus Sabatinus). Le longor complexive era de circa 57 km e le capacitate quotidian era de circa 2.848 quinarie, par a poco plus de 118.000 m³. Attingeva le Urbe con un percurso in parte subterranee longe le vias Clodia e Triomphal e pois sur arcadas longe le via Aurelia, e arrivava a Roma al colle Janiculo. Le extention del rete hydric era ampliate non sol a Roma, ma anque in Dalmatia, in le native Espania, in Gallia e in Oriente. 


A Roma Traiano faceva ampliar le Cloaca Maxime pro le refluxo del aquas pluviose que los esseva discargate in le Tibere, le qual esseva reinfortiate con dicas e canales. Traiano faceva reconstruer e aggrandir anque le Circo Maxime del qual, le prime tres anellos al base del structura esseva erecte con briccas e marmores, sol le anello superior remaneva in ligno. Sur le colle Oppio faceva eriger le su grandiose Thermas sur le restos del Domus Aurea de Neron; on entrava ab un grande propyleo que introduceva directamente al natatio, le piscina a celo aperte. Sur le ripa dextere del Tibere esseva realisate un area pro le naumachias (reproduction de battalias naval). Le labores de construction del Imperator non era concentrate sol in le Urbe, ma in toto le Imperio. In Egypto conjungeva le Nilo al Mar Rubie con un canal (fluvio Traiano). Le Imperator era anque interessate al condition del su citatanos e al reformas social e politic. Ille, de facto, diminueva le tempore del processos, prohibiva le accusas anonyme, e de condemnar sin probas o in presentia de dubita. Ille in materia economic e social trovava le modo de organisar le administration e promulgava leges a favor del parve proprietate agricole, que era menaciate pro le extender se del latifundio. Traiano favoriva le libere colonos in le peninsula, al quales dava medios pro le labor in le campos; in cambio illes on ingagiava a versar al Stato, un parte del recoltas como saldo del debita. Per reinfortiar le agricoltura italic omne senator debeva investir in Italia un parte del lor ricchessa, ille fixava del limites al emigration ab le peninsula. Traiano faceva arder le registros del taxas non pagate pro alleviar le pression fiscal sur le provincias e aboliva alicun taxas que gravava sur le provinciales e le italicos; poteva assì crear un sorta de cassa de sparnio popular que prestava moneta a paisanos e artesanes roman, esseva pois favorite le prime corporationes de mestieros et era protegite le juventute roman. Per obviar al miseria del classe plus povre, instituiva le Institutio Alimentaria. Con iste ultime lege Traiano sacrificava parte del su patrimonio personal pro assecurar a centenas de pueros e juvene indigente le mantenentia. Sur le Arco de Benevento es representate le distribution de alimentos al population e supertoto al infantes povre. Assì como in le relievos del Foro, que los se refereva al «Alimenta Italiae» in favor del «pueri et puellae alimentari». Ille edificava anque collegios e orphanatos pro le filios illegitime e le orphanos del su legionarios, e garantiva a illes un futuro melior, con un subsidio mensual e un complete instruction. Le conquesta del Dacia (101-106). Nonobstante toto isto, Traiano es plus cognoscite in le historia como conquisitor. In le 101, inviava un expedition militar verso le regno de Dacia, ultra le ripas septentrional del Danubio, e in le anno seguente, constringeva le rege Decebalo a submitter se a ille post haber circumferite le capital, Sarmizegetusa Regia. Traiano inde tornava a Roma in triumpho e habeva le titulo de Dacicus maximus. Totevia, Decebalo initiava subito a premer ancora sur le frontieras imperial. Traiano alora partiva ab Ancona e arrivava sur le ripas del fluvio Danubio, con circa 13 legiones pro submitter definitivemente cello terra ric de auro e celle populo que durante le regno de Domitiano habeva saccheate le provincia roman de Mesia. Le exercito roman con le campamentos sur le Danubio, pro facer avantiar le legiones, construeva un grande ponte (1.135 m.) trans le fluvio. Nonobstante le fortia e le valor del Daces (assi fanatic qui on non cadeva in battalia, on suicidava pro le lor deo Zalmoxis) le avantiata del exercito imperial, usque le capital era rapide gratias al su superioritate numeric e logistic, e al tacticas consolidate ab seculos de guerras e assedios. Sarmizegetusa Regia era destruite, Decebalo on suicidava, e al posto del antique capital Traiano fundava un nove citate, Ulpia Traiana Sarmizegetusa, le Dacia esseva populate con colonos italic et era annexa como provincia al Imperio. Nonobstante que illo era le ultime provincia conquirite, illo habeva un processo de "romanisation" plus veloce respecto al altere, sia in le costumes que in le lingua. Quando in le 101 le rege Agrippa II del regno de Nabatea, moriva, lassava le su regno a Traiano, e le Imperio assi acquireva in le anno 105, le nove provincia de Arabia. Assi toto le bassino del Mediterraneo deveniva le "Mare Nostrum". Le campanias oriental (114-117). In le anno 113, Traiano decideva le invasion del regno de Parthia, pro impedir al regno parthic de poner un rege sur le throno de Armenia, sin le consenso de Roma. Le Armenia era un regno in cuje Roma tentava de estabilir le su hegemonia politic e militar. Traiano marchava sur le Armenia, deponeva le rege, e includeva le regno in le Imperio roman. Pois iva a sud e conquireva le citates de Babylonia, Seleucia e Ctesiphonte in le anno 116. Continuava pois a marchar usque al Golfo Persic, ubi declarava le Mesopotamia nove provincia del Imperio, ille se lamentava de esser troppo vetule pro sequer le vestigios de Alexandro Magne. In le mesme anno, durante que preparava un altere campania militar contra le Parthia, Traiano cadeva malade. Le su salute declinava durante le primavera del 117, e le 8 augusto ille moriva a Selinunte. Le su successor esseva le cosino Aelio Adriano, qui Traiano habeva adoptate in puncto de morte. Le mytho del Optimus Princeps : Per le resto del historia del Imperio Roman e de parte de cello Byzantin, omne nove Imperator depost Traiano, veniva salutate ab le Senato con le augurio: pote tu esser plus fortunate de Augusto e melior de Traiano (Felicior Augusto, melior Traiano!). In epocha medieval, on diffundeva le legenda secundo le qual Papa Gregorio Magne, pro le bonitate del Imperator, haberea obtenite ab Deo le resurger de ille per le tempore necessari ad haber le baptismo. Dante reporta iste legenda in le Divin Comedia, ponente Traiano in Paradiso, in le Celo de Jove, e precisemente inter le sex spiritos juste qui les formava le oculo del Aquila mistic. Multe anecdotas circunfere le figura de Traiano, uno de iste, dice qui un vidua lo habeva firmate durante que ille iva verso le Dacia per le guerra. Iste in lacrimas le implorava de render la justitia, trovante e puniente le culpabile del morte del filio. Traiano la assecurava dicente qui haberea providite al caso al su retorno. Al que la vidua le recordava qui ille poterea non retornar, inde Traiano garantiva que in ille caso in su vice, le haberea pensate le su herede-successor. La vidua alora le faceva notar que in celle caso ille non haberea mantenite le su promissa, proque non esseva ille de persona a facer lo e anque si le rendeva justitia non esserea stato per merito sue. Traiano alora dismontava ab le cavallo, cercava e puniva le culpabile, rendeva justitia al vidua e partiva per le guerra. Anque iste narration es reprendite ab Dante in le Canto X del Purgatorio como exemplo de humilitate. Per esser plus vicin al populo roman, Traiano faceva scriber sur le porta del su residentia Palatio Public, proque catauno poteva entrar liberemente. De hic derivava un altere celebre anecdota: al remonstrantia del su secretario que on lamentava proque le su patrono on fideva troppo de totes, Traiano respondeva: "Tracto totes como io volerea que le Imperator tractarea me, si io esseva un private citatano". Diversemente ab quanto eveniva per multe altere appreciate governantes del historia, le optime reputation de Traiano es remanite intacte per 1900 annos usque ad hodie.

Publio Ovidio Nason
traduction in interlingua per Francesco Galizia

Ovidio

Publio Ovidio Nason,: (in latino: Publius Ovidius Naso ), ille era un celebre poeta roman. Nascite le 20 martio del 43 a. C. a Sulmona ab un familia, del classe equestre. A 12 annos ille iva a Roma con le fratre Lucio, pro completar le studios. Frequentava le lectiones de grammatica e rhetorica del plus insigne maestros del Urbe, in particular Marco Aurelio Fusco e Marco Porcio Latron. Plus tarde Ovidio on vadeva, in Athenas, visitante durante le viage de retorno le citates del Asia Minor; iva anque in Egypto e per un anno sojornava in Sicilia. Retornate a Roma, Ovidio era un del decemviri stilibus iudicandis e del tresviri, le functionarios de policia. Non aspirava pois al Senato roman, proque ille se contentava del proprie dignitate equestre. Initialmente iha contactos con le circulo de Messala Corvino (philorepublican), qui lo stimula a dedicar se al litteratura, e compone un tragedia Medea; plus tarde in vice entra in le circulo de Mecenate (philoaugustee), cognoscente le plus importante poetas del tempore: Horatio, Propertio, Tibullo e, per poco tempore, Vergilio. Ille era in le periodo historic del “pax augustea “ e le habitudes de Roma il ha un nove conception plus libere del moral que arriva ab le influentia hellenistic. Ovidio propone in le su textos un ethica sexual multo libere, como in le “ Amores”, a illo sequeva le “Heroides” e le “Ars Amatoria”. Le amor non es le unic thema del su scriptos, como le elegìa non es le unic genere litterari que ille usa. Ovidio se sposava per tres vices: del prime duo uxores non se sape nihil, excepte que ab una de lor nasceva le filia Ovidia, una culte scriptrice. Le tertie matrimonio es con Fabia, fidel consorte in le joia e in le dolor, del qual le poeta, in le su obras, conserva un recordo emovente. Le scriptor deveni uno del protagonistas, ultra que le "poeta official" del Imperio; comencia a scriber le su prime obras juvenil e, solmente a vinte annos, le su nomine es jam celebrate in le ambiente litterari. Circum le 3 d. C. initia le composition del su obras major le “Metamorphose “ e le “Fastos “ iste ultime non esseva completate. In le 8 d. C. cadite in disgratia presso le Imperator Augusto, Ovidio per un dur decreto, es relegate, sin le uxor, in le lontan Tomi (hodie Costantia), un loco sur le mar Nigre, in le actual Romania. Durante le su exilio, scribe le poema “Ibis”, le elegias del cinque libros del “Tristia” e le “Epistulae ex Ponto”. In le Tristia ille scribe:

«Duo criminas me ha perdite, un carme e un error:
de iste debe tacer qual es le culpa»

Daphne e Apollo

Le Metamorphose , (Metamorphoseon libri XV ) es le titulo de un poema epic de Ovidio, scripte in exametros, con technica hellenistic, illos es centrate sur le phenomeno del metamorphose del protagonistas. A transverso del obra, ultimate poco ante del su exilio, Ovidio ha rendite celebre e transmisse al posteritate multe historias e narrationes mythologic del antiquitate grec e roman. Le obra, contine plus de 12.000 versos, e pote esser considerate un del plus importante poemas epic del litteratura latin. In le poema, Ovidio reuniva plus de 250 mythos grec: le narration initia con le Chaos, le primordial stato del existentia ab cuje surgeva nos le deos e le universo, e termina con le morte de Julio Cesare. In le I e in le II libro, veni narrate le mythos cosmogonic, le diluvio universal e le renascentia del genere human ad obra de Deucalion e Pyrrha. Pois le autor initia a narrar le historias metamorphic, que los parla, del amor de un deo per una mortal o de una nympha (Apollo e Daphne, Zeus et Io, Zeus et Europa son inter le historias plus celebre). Istes non son le unic typologias de historias presente in le prime duo libros: on vide, a iste proposito, le mytho de Phethon, le juvene filio del deo del Sol Helio, qui moriva in le tentativa de guidar le cochi celeste del patre. Le III libro reporta le mythos que los reguarda le nascentia del era del heroes, le protagonistas de iste contos son le heroes theban (inter iste le plus famose son Cadmo e le su descendentes). Le historias del deos in iste libro, il ha sol un rolo marginal (on vide le vicissitudes de Artemide et Acteon e de Zeus e Semele). Le deos retorna nos ad haber un rolo central, anque si sera presente ancora mythos de heroes, in le IV, V e VI libro. Le episodios plus cognoscite son le rapto de Proserpina ab parte de Hades, le defia musical inter Apollo e Marsia, le historias de Dionyso, le interprisas de Perseo e la defia canor inter le Musas e le Picas. Le aventuras de Jason e del argonautas e Medea son le argumento principal del VII libro, durante que in le libro VIII il ha le aventuras del juvene Minos e de Scylla, le historia de amor inter Theseo et Ariadne e le occision del Minotauro e le historia de Dedalo et Icaro. in le labyrintho. In le libros IX e X il ha le narration del aventuras de Hercules et Orpheo, iste ultime cantarà mythos que il ha como protagonistas heroes antecedente al mythic cantor, inter le qual Pigmalion.. Le XI e le XII libro son dedicate al annos del guerra de Troia, como le incontro inter Peleo e Thetis, o le ira de Achilles, o mythos que esseva narrate durante le banchettos vesperal, como le contos de Nestor sur le Centauromachia e le Ceneo.. Durante que le libros XIII e le XIV il ha como protagonista le heroe troian Eneas. Le ultime libro, le XV, il es introducite ab un sermon adressate ab Pythagoras al rege Numa Pompilio. In iste discurso le philosopho explica le theoria del metempsychosis.. Le libro on conclude con le aventuras del descendentes de Eneas: evocante le historia de Roma,, illo termina con le divinisation de Julio Cesare e un celebration de Augusto.. Tote le episodios cantate in le poema il ha como origine un del cinque grande fortias motor del mundo antique: Amor, Ira, Invidia, Pavor e Sete de Cognoscentia ; il non existe actiones, ni de deos, ni de homines, que los non conduce a iste invisibile motores . Tote le historias del Metamorphose los presenta un structura fixe; son quatro le typologias del mythos in illo presente:

• le prime narra le actration de un deo o de un homine verso un domina, mortal o divine. De norma le conto on conclude con le appaciamento del desiderio sexual del protagonista o con le fuga, a vice possibile sol con le transformation del domina.
• le secunde presenta un cambio del parte: es le domina qui se inamora de un homine. Iste amor non termina con le consummation de un acto sexual, ma continua a perdurar in le tempore, con grande cambios in le locos ubi vive le inamorate, ad exemplo, per Ariadne e Theseo, Medea e Jason, Scylla e Minos.
• le tertie son historias de humanos que il ha osate defiar le deos (Apollo e Marsia, Athena et Aracne). Iste contos los termina sempre con le victoria del deo e con le morte o le punition del homines o del dominas qui il ha defiate le divinitate.
• le quarte es concentrate sur le duello: duo personages, sovente duo mortales, se defia nos in un duello mortal que on conclude sovente, con le morte de un del duo combattente (Achilles e Cygno, Perseo e Phineo).

In le prime dece libros le mythos esseva narrate sin un ordine chronologic. Sol post le decime libro, que tracta del guerra de Troia , le historias los initia a esser narrate con un succession chronologic precise. Isto non es casual: con Homero le mythos, que ante los era transmittite per via oral, ab rhapsodos et aedos errante, illos ora son scripte per le prime vice; al mesme modo Ovidio, initia a narrar le mythos de heroes e deos, con un precise ordine chronologic, sol depost haber tractate le historias del summe poeta grec.

ALEXANDRO MAGNE

traduction in Interlingua per Francesco Galizia

Statua de Alexandro Magne

Alexandro Magne, ( Μέγας Ἀλέξανδρος, Mégas Aléxandros), o Alexandro III ( Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μακεδών, Aléxandros trίtos ho Makedόn); nascite a Pella, ecatombeone 21 julio 356 a. C. – Babylonia targelione – 13 junio 323 a. C., esseva rege de Macedonia ab le 336 a. C. post le morte de su patre Philippo II. Es cognoscite como Alexandro le Grande, le termino "magne" deriva ab le latino magnus que significa "grande", que in greco on traduce con mégas. Il es un del plus celebre conquisitores e strategas del historia. In sol dece-duo annos conquireva le Imperio Persian, ab le Asia Minor al Egypto usque al India. Le su victorias sur le campos de battalia, unite ab un diffusion universal del cultura grec con le integration de elementos cultural del populos conquirite, dava le initio al periodo Hellenistic del historia grec. Depost le su morte a Babylonia, le Imperio macedone era subdividite inter le generales (diadochos) que lo habeva accompaniate in le su expeditiones e on constituiva le regnos hellenistic, inter le qual cello antigonides in Macedonia, cello ptolemaic in Egypto, e cello del seleucides in Syria, Asia Minor e Babylonia.. Le successo extraordinari, jam durante le su vita, ma anque plus post le su morte, inspirava un tradition litterari in cuje ille appare como un heroe mythologic, simile ad Achilles, de cuje vantava le descendentia.

Alexando durante le battalia de Isso (Museo Archeologic National de Napoli)

Biographia: Alexandro era filio del rege Philippo II de Macedonia e de Olympias, princessa de Epiro; secundo le legenda, ab parte del patre descendeva ab Heracles, e del matre ab Achilles. Alexandro credeva a iste genealogia, tanto que on comportava como descendente directe sia de Heracles que de Achilles. Al epocha del nascentia de Alexandro, sia le Macedonia que le Epiro il era reputate statos semi-barbares, al peripheria septentrional del mundo grec. Le su genitores voleva dar al filio un education grec e, post Lisimacho de Acarnania, seligeva como su maestro, inter le 343 e le 341 a. C. le philosopho grec Aristoteles; qui inseniava a ille le scientia, le medicina, le arte e le lingua grec, preparante per ille un edition special del Iliades e le restava ligate, como amico e confidente, per tote le vita. Nos non sape usque a que puncto le inseniamento philosophic de Aristoteles influeva sur le pensata del prince. On narra que le juvene Alexandro, al etate de dece-duo annos, resultava a domare ab sol le cavallo Bucephalo. Le animal era comprate ab un amico del patre, le general Demeratho e donate a Philippo, le qual lo donava al filio, Alexandro, habente notate que le cavallo era espaventate del proprie umbra, lo mitteva con le muso in direction del sol ante de montar in cruppa; ab alora le cavallo non se lassava plus montar ab necun altere homine si non esseva Alexandro. Bucephalo accompaniava per quasi vinti annos le su patrono e iste ligamine era interrupte ab le morte del cavallo. In le 340 a. C., a sol dece-sex annos, durante un expedition del patre in Thracia, le era confidite le regentia in Macedonia. Le su energias esseva pois ingagiate in un campania contra un tribo de Thracia, e occupava le lor capital, que clamera pois Alexandropolis. In le anno 338 a. C. Alexandro guidava le cavalleria macedone in le battalia de Cheronea, contra le polis grec de Thebe. In le 336 a. C. Philippo era assassinate ad Aege, ab Pausania un officero del su guarda. Depost le morte del patre, Alexandro, al etate de vinti annos, era acclamate rege ab le exercito. Consolidate le su poter in Macedonia initiava ad expander le proprie autoritate in Grecia. Ab le consilio anphitionic, reunite per le occasion al Thermopiles, era eligite hegemón de Grecia, carga que era jam de su patre. Alexandro initiava, in le primavera del 335 a. C. un campania contra le tribos de Thracia, con 25.000 soldatos e 5.000 cavalleros e le vinceva. Alora le truppas del regno illyric de Dardania, attaccava in Macedonia, et expugnava Pelion, le rege macedone con le phalange, de 120 filas, liberava le citate. Depost le victoria in Thracia, on habeva un nove rebellion del πόλεις (poleis) grec. Con un marcha de 200 kilometros, in dece-quatro dies, le rege perveniva a Thebe, e lo destrueva al solo, salvava sol le templos e le casa del poeta Pindaro, assi ille submitteva tote le citate grec, eccepte Sparta. Conquesta del Imperio persian: In le primavera del 334 a. C. Alexandro, post haber consolidate le su position in Grecia, era proclamate cammandante del fortias unite contra le Persia. Le rege lassate Antipatros como su representante in patria, iva in Asia Minor con un exercito de circa 40.000 homines, de cuje 32.000 soldatos, 5.000 cavalleros e 1.800 hetaîroi ("cameradas" del rege), al commando de Parmeniones. Le nucleo principal era formate ab le exercito macedone, reinfortiate ab soldatos grec. Depost vinte dies, perveniva al Hellesponto, hic arrivava un flotta de 160 naves alliate con le qual attingeva le ripa opposite. Le general grec Memnon de Rhodos, qui habeva sposate un domina persian, reuniva ultra le armea persian anque 20.000 mercenarios grec. In le mense de maio, presso le fluvio Granico, apud al sito del legendari Troia, eveniva le battalia. Le cavalleria al commando de Alexandro, cargava le armea persian e pois le phalange poneva fin al battalia. Post le battalia le rege inviava 300 armaturas ad Athenas con un message: «Alexandro, filio de Philippo, e le Grecos, eccepte le Spartanos, nos dedica iste spolias levate al barbaros qui vive in Asia». Le armaturas on refereva al 300 guerreros spartan que in le 480 a. C. les moriva con le rege Leonidas al passo del Thermopiles. Durante le avantiata on trovava sol le citate de Mileto que le opponeva resistentia. In vice le citates de Sardis et Epheso recipeva Alexandro como un amico e liberator. Totes le πόλεις (poleis) del costa entrava a facer parte del Liga Hellenic de Corintho. Alexandro continuava le su marcha a transverso le costa in Lycia, Pamphylia, e Pisidia. Quando era in fronte ad Halicarnasso, ubi on era refugiate Memnon, le resistentia non durava duo menses, e le general inemico fugeva sur le insula de Cos, ubi ille cadiva malade e moriva. Intertanto le rege macedone perveniva al antique capital de Phrygia, Gordio, ubi eveniva le episodio del nodo gordian, un ancian carro, le cuje jugo era fixate ab un nodo inextricabile e que un oraculo habeva promisse le dominio del Asia a qui resultava a disfacer lo. Le rege macedone, resolveva le problema extrahente le spada e trenchava le nodo con un colpo nette. Ab Gordio, in le maio del 333 a. C., Alexandro partiva e in le junio sequente entrava a Tarso in Cilicia. Interea le rege de Persia Dario III, iva a Isso, in le plana clause inter le montes del Tauro, le mar e le fluvio Pinaros, ubi era le su armea con 80.000 soldatos, 30.000 cavalleros e 30.000 mercenarios grec. Dario occupava le centro, sur un carro con 3.000 homines del su guarda. Le battalia initiava le 1 novembre, Alexandro guidava directemente le carga del cavalleria, e attingeva le soverano persian cercante de colpar lo, con un lancea, Dario alora decideva de retirar se, lassava le carro e se dava al fuga sur un cavallo. Le battalia on concludeva con un disfacta del Persianos, inter le qual on contava ultra 110.000 mortos. Il era capturate, ultra a un grande butino, anque alicun familiares de Dario: le matre, le sposa e le duo filias. Le Grande Rege perdeva assi le su melior soldatos e le proprie prestigio de conductor, destruite ab le su fuga avante le inemico. Intertanto, Parmeniones iva a Damasco in Syria, ubi percipeva 2.600 talentos e 500 libras de argento, ultra a un scrinio in cuje Alexandro poneva le su copia del Iliade e Barsine, vidua de Memnon, qui essera una del concubinas del rege macedone, de cuje habera un filio, Heracles. Alexandro pois vadeva al costa del Phenicia, pro eliminar le ultime bases del flotta persian, ille submitteva sin combatter Arado, Byblos e Sidon, solmente Tyro opponeva resistentia, a Sidon, on reuniva un flotta de 224 naves, le assedio, durava septe menses (februario - augusto del 332).

Imperio de Alexandro

Le conquesta de Egypto: Depost Tyro, le rege in Palestina occupava Ashod, Jerusalem e le fortalessa de Gaza. Le novembre del mesme anno Alexandro superate in tres dies le deserto del Sinai e le laco Serbonide, arrivava in Egypto et era recepite como liberator et esseva consacrate Pharaon. Pro governar le pais nominava duo nomarchos, Doloaspi e Petisi, e per administrator un greco, Cleomenes de Naucratis. Alexandro demonstrava grande respecto pro le deos egyptian e un profunde devotion per Ramses II, su mytho e icon; a Memphis faceva un sacrificio al bove Api, habente assi le fiducia del sacerdotes egyptian e del populo. Al initio del 331 a.C., Alexandro decideva de edificar un grande citate; e de construir lo in le region del Delta del Nilo sur un stricte lingua de terra inter le palude Mareotide e le mar. Le citate esseva clamate Alexandria de Egypto. Alexandro visitava le sanctuario del oraculo de Ammon, in le oasis de Siwah, que on travava in le deserto libyc. Ille faceva iste viage proque lo habeva complite anque le mythic heroes Perseo et Heracles; in celle occasion le oraculo compliva un error de pronuncia dicente «paidios» (filio de Zeus) in vice de «paidion» (filio), e assi on institueva un culto divin sur le persona de Alexandro. Battalia de Gaugamela (331 a.C.) e fin de Dario III: In le primavera del 331 a. C. Alexandro reprendeva le marcha verso oriente ubi Dario habeva reunite un nove grande armea in le planas del Assiria. Le contacto con le armea guidate ab le general Mazeo, eveniva al alba del 1 octobre, presso le village de Gaugamela, apud le ruinas de Ninive. Alexandro, habeva sol 30.000 soldatos e 3.000 cavalleros contra le armea de Dario, que habeva circa 500.000 soldatos e 45.000 cavalleros, con 200 carros e 15 elephantes. Contra tal armea Alexandro habeva solmente le phalange, le cavalleros e 2.000 archeros. Le latere sinistre, confidite a Parmeniones era quasi unite al heteroi. Le homines del latere dextere, les era al commando de Philotas, filio de Parmeniones, le altere su filio, Nichanore, on trovava al centro. La victoria era decise ab le cavalleria, guidate ab Alexandro, con un attacco directe contra le rege inemico: le rege macedone occideva le cochiero de Dario, le soverano persian, sin le carro, fugeva de novo. Al fin de octobre Alexandro entrava in Babylonia. Hic le rege macedone reposava cinque septimanas e poteva observar le jardines pensile construite ab Nabuchodonosor. Quindi pois iva a Susa, hic ille trovava diverse obras de arte subtrahite ab Xerxes in Grecia in le 480 a. C., que inviava ad Athenas. A Susa Alexandro lassava le familia de Dario, e partiva a decembre, contra Ariobarzan, governator del Perside, ille in cinque dies attingeva le montanias del Zagros, e ibi le governator trovava le morte. A januario del anno 330 a. C. Alexandro entrava a Persepolis, capital del Imperio. Le rege inemico habeva intertanto trovate refugio a Ecbatana, ubi era attingite ab le su commandantes. Intertanto in Grecia, Antipatros vinceva in le battalia de Megalopolis (autumno 331 a. C.), le rege spartan Agide III, eliminante assi le ultime opposition al dominio macedone. Le maio del 330 a. C. Alexandro lassava Persepolis e marchava verso Ecbatana. Le rege macedone quando perveniva al passo del Portas Caspie, esseva informate de un revolta del generales Bessos, Barsaente e Nabarzane contra le proprie rege, qui era arrestate. Alexandro seligeva 500 hoplites, a cavallo, e galopava in le nocte, verso le loco ubi era Dario, alora, Barsaente e Nabarzane, les occideva le prisionero e fugeva. Alexandro non faceva in tempore a vider in vita le su rival, le conquisitor macedone, post haber coperite le cadavere con le su mantello, lo portava a retro e lo faceva sepelir con honor in le tumbas real. Ad Ecbàtana, Alexandro recrutava in le su exercito le fratre de Dario, Exatres. Intertanto Bessos on proclamava rege de Persia con le nomine de Artaxerxes V e fugeva in Hyrcania. Alexandro alora iva contra Satibarzane; arrivate in Bactriana, le satrapo, se rendeva et era salvate, Alexandro pois iva verso le Arachosia, in Drangiana, hic le satrapo Barsaente capturate ab le su alliatos, esseva consignate al rege macedone; e condemnate a morte pro le homicidio de Dario. Anque Bessos, era traite e consignate a Ptolomeo in le anno 329 a. C. e un corte de justitia persian lo declarava culpabile de traition, et era justitiate ad Ecbàtana. Intertanto Spitamene, le ultime adversario sue, era traite anque ille, et era occise; Alexandro faceva sposar le filia con le general Seleuco. Expedition in India: Alexandro, in le region de Sogdiana, fundava un altere Alexandria, que clamava Eschate (Ultime). A Samarcanda in Bactriana, sposava Roxane, filia de Ossiarte satrapo del region. Como continuator del dynastia achemenides, Alexandro soniava un imperio universal. Depost haber preparate un nove exercito, con soldatos in gran parte asiatic (sol le officeros e le commandantes era tote grecos o macedones), in le primavera del 326 a. C. vadeva in oriente usque le fluvio Indo. In le battalia de Idaspe vinceva le rege indian Paurava, e fundava duo citate, Nicaea e Bucephala, iste ultime in honor del su cavallo Bucephalo, morite durante le battalia. Alexandro sequeva inde le valle del Indo usque al mar, longe le costa de Gedrosia, e inviava le flotta, al commando de Nearchos, ad explorar le costa del Golfo Persic usque al delta del Tigris. 

Le division del Imperio de Alexandre

Le ultime periodo de regno e morte. Alexandro tornava novemente a Susa, in le 324 a. C. per prosequer in le su projecto de union inter Grecos e Persianos, le rege invitava octanta ufficeros del su exercito al nuptias con nobile dominas persian e alteres dece-mille veteranos macedone se sposava con dominas del region. Ille mesme sposava Statira, filia de Dario III. Durante le hiberno le rege on retirava ad Ecbatana sequente le usantia del corte persian. In le primavera del 323a. C. a Babylonia esseva colpite ab un maladia que lo portava al morte. Le su heredes era le duo filios: Heracles, nascite in le 327 a. C. ab Barzine (filia del satrapo Artabazus de Phrygia) e Alexandro IV, nascite alicun menses antea ab Roxane; iste ultime, per le exercito vadeva al throno de Macedonia.